Azerbaycan-Rusya-İsrail Üçgeni

Serra Aytaç
Serra Aytaç

İSRAİL, AZERBAYCAN’IN bağımsızlığını tanıyan ilk devletlerinden biri olmuştur. İki ülke arasındaki diplomatik ilişkiler 1992 yılında kurulmuş ve birkaç ay sonra İSRAİL BAKÜ’ de büyükelçilik açmıştır. Ancak AZERBAYCAN yönetimi İSRAİL’in bu adımına karşılık heyecanlı davranmamış ve her zaman TÜRKİYE’NİN İSRAİL ilişkilerinde inişli ve çıkışları gözetmeye özen göstermiştir.

BAKÜ’NÜN İSRAİL ile geliştirdiği ilişkilere stratejik olarak yaklaşması ise özellikle DAĞLIK KARABAĞ SAVAŞI ile başlamıştır. İSRAİL, ERMENİLERE destek veren İRAN ve RUSYA gibi komşularıyla sorunları olan ve desteğe ihtiyaç duyan AZERBAYCAN ile yakınlaşmasının kendine önemli avantajlar sağlayabileceğini planlamıştır. Bu çerçevede İSRAİL 1992 yılında AZERBAYCAN’A çeşitli silah ve füze sistemleri göndermiştir. İSRAİLLİ iş adamları ise AZERBAYCAN’A stratejik alanlarına yatırımlarda bulunmuştur. Kısa sürede ülkedeki iletişim, telekomünikasyon, medya ve hava yolları gibi alanlarda İSRAİL şirketleri oldukça etkili bir konuma gelmiştir.

Karabağ sorunu…

Bu soruna büyük ilgi gösteren YAHUDİLER, milliyetçi bir halk olan AZERİLERİN sempatisini de kazanmaya çalışıyor. Amerikan Yahudi lobisinin desteğiyle AZERİ televizyon ve gazetelerinde İSRAİLLİ gazeteciler ve siyasi uzmanlar sık sık konuk edilmektedir. Bu kişiler uluslararası ilişkilerde yaşanan gelişmeleri İSRAİL çıkarlarına uygun bir şekilde analiz ederek AZERİLERİ etkilemeye çalışmaktadırlar. AZERBAYCAN’DAKİ İSRAİL medya gücü, etkinliğini genişleterek TÜRK, RUS ve İRAN destekli medyanın önüne bile geçmiş bulunmaktadır.

ÖZBEKİSTAN ve KAZAKİSTAN’ın rolü…

Bu ülkeler başta olmak üzere ORTA ASYA ülkelerinde olduğu gibi yüzyıllardır AZERBAYCAN’DA yaşayan Yahudiler de iki ülke arasındaki ilişkilerin gelişmesine önemli katkılarda bulunmuştur. İSRAİL’İN bu çok sıkı temas halinde bulunduğu Yahudilerin AZERBAYCAN’DA sivil toplum örgütleri, gazeteleri, okulları ve dini kurumları bulunmaktadır. Yahudiler bu kurum ve kuruluşlar aracılığı ve medya çalışmalarıyla kendilerinin ve İSRAİL’İN AZERBAYCAN’IN dostu olduğu düşüncesini yaymaya çalışmaktadır.

İSRAİL yönetimi…

Müslüman AZERBAYCAN ile olan yakın ilişkisini DÜNYA kamuoyundaki İSLAM karşıtı imajını değiştirmek için çok iyi kullanmaktadır. Buna karşın BAKÜ yönetimi, AMERİKA’daki Yahudi lobileri ile açıktan görüşerek hem WASHİNGTON nezdindeki itibarını artırmaya hem de ERMENİ lobileri karşısında güç ve avantaj elde etmeye çalışmaktadır. Bu anlamda AZERBAYCAN’IN dış politikasında etkin olan İSRAİL ve YAHUDİ lobi faaliyetleri, ülkenin dış politikasına bağımsızlıktan itibaren yön verme girişimlerinde bulunmaktadır.

Azerbaycan yönetimi…

AMERİKA’DAKİ Yahudi lobi kuruluşlarının en önemlisi olan AIPAC ile sürekli görüşmektedir. Ancak buna rağmen AMERİKA yönetimi KARABAĞ sorunundan dolayı 25 yıldır AZERBAYCAN’A uyguladığı silah satış yasağını ve diğer yaptırımları kaldırmamakta ve zaman zaman RUSYA destekli ERMENİSTAN’A yardım etmektedir.

Petrol ise…

İSRAİL’in AZERBAYCAN politikasının en önemli unsurlarından biridir. Komşularıyla olan ilişkilerinden dolayı petrol sıkıntısı çeken İSRAİL, AZERBAYCAN’I bu konuda önemli bir tedarikçi olarak görmektedir. Nitekim 1992 yılından itibaren AZERBAYCAN petrol şirketleri İSRAİL’E tankerlerle petrol taşımaktadır. 2016 yılında petrol ithalatının yüzde 24’ ü AZERBAYCAN üzerinden sağlanırken, bu oran belirli yıllarda yüzde 40’ lara kadar ulaşmıştır.

Son dönem stratejisi…

Son dönemde karasularında zengin gaz sahaları keşfeden İSRAİL, DOĞU AKDENİZ’DE sondaj çalışmalarına devam etmektedir. Bu noktada bölgede süren tartışmalı sondaj çalışmalarına 2012 yılında AZERBAYCAN DEVLET PETROL ŞİRKETİ SOCAR da dahil olmuş ve AŞHOD bölgesinden %5’lik bir pay alarak HAZAR haricindeki ilk projesini yürütmeye başlamıştır.

İSRAİL DOĞU AKDENİZ’DEKİ çabalarına rağmen hala petrol ve doğalgaza ihtiyaç duysa da 2018 yılında elektrik üretiminin %70 kadarını da çıkardığı bu doğalgaz üzerinden karşılamayı başarmıştır. İSRAİL’İN bu konudaki en önemli hedefi, enerji ithalatçısı değil ihracatçısı haline gelmek istemesidir.

İSRAİL-AZERBAYCAN ilişkisinde enerji konusu devre dışı kalırsa…

Böyle bir durumda başka konular öne çıkacaktır. AZERBAYCAN Cumhurbaşkanı İLHAM ALİYEV ‘in basına sızan bir konuşmasında geçen, ‘İSRAİL-AZERBAYCAN ilişkilerinin büyük bölümü yerin altındadır.’ İfadesi bu durumu yeterince yansıtmaktadır. RUSYA, ERMENİSTAN ile olan yakın ilişkileri ve GÜNEY KAFKASYA’DAKİ stratejisinden dolayı AZERBAYCAN’A silah tedarikinde bulunsa da bölgedeki dengeleri değiştirecek önemli askeri malzeme vermemektedir. MOSKOVA hem ERMENİSTAN hem de AZERBAYCAN’A silah bağlasa da ERMENİSTAN’A verilen silahlar daha modern ve üstündür. AMERİKA ise ERMENİSTAN lobisinin baskısından dolayı BAKÜ’YE silah satmamaktadır. Aynı şekilde AVRUPA ülkeleri de DAĞLIK KARABAĞ’DA yeni bir savaşı körüklememek gerekçesiyle AZERBAYCAN’A silah vermekten kaçınmaktadır.

TÜRKİYE ise…

Bağımsızlığını kazanmasından sonra AZERBAYCAN’A önemli miktarlarda silah ve askeri teçhizat sağlamıştır. Ancak AZERBAYCAN silah ihtiyacının çok büyük bir bölümünü İSRAİL’DEN karşılamaktadır. Yalnız 2012’ de AZERBAYCAN, İSRAİL ile 1.6 milyar dolarlık silah anlaşması imzalamıştır. Anlaşmanın önemli bir kısmını ise insansız hava araçları, radarlar ve uydu sistemleri oluşturmaktadır.

ORTA ASYA ülkelerinde bulunan Yahudi kökenli iş adamları AZERBAYCAN-RUSYA-İSRAİL üçgeninde çok önemli görevler üstlenmiş durumdalardır. Bu iş adamlarının katkılarıyla AZERBAYCAN’IN İSRAİL ile ilişkilerinde ve özellikle askeri ve istihbarat alanlarında çok önemli gelişmeler yaşanmıştır.

2016 Nisan ayında gerçekleşen ERMENİSTAN-AZERBAYCAN çatışması…

BAKÜ’NÜN ERMENİSTAN savunma hattını kırması ve bazı stratejik merkezleri ele geçirmesi ile sonuçlanmıştır. Bu başarıda İSRAİL’DEN alınan insansız hava araçları ve diğer modern silahların ön plana çıkması, AZERBAYCAN içinde İSRAİL ile olan ilişkilere verilen değeri artırmıştır. Nitekim aynı sene İLHAM ALİYEV, İSRAİL ile uzun dönemli olmak üzere 5 milyar dolarlık silah ve güvenlik anlaşması imzalandığını açıklamıştır. İSRAİL, 2015 yılından itibaren AZERBAYCAN’IN en fazla silah ithal ettiği ülkedir. 2007 yılı başlangıç olarak alındığında 10 yıllık süreçte İSRAİL, RUSYA’NIN ardından AZERBAYCAN’A en fazla silah ihraç eden ülke konumunda kendini taçlandırmaya devam etmektedir.

Serra Aytaç / [email protected]

- Haber Hürriyeti, Serra Aytaç tarafından kaleme alındı
https://www.haberhurriyeti.com/makale/9573993/serra-aytac/azerbaycan-rusya-israil-ucgeni