Bunalım Ekonomisinin geri dönüşü ve küresel vakalar

Tarihte yaşanılan ekonomik vakalar bugünlere atıfta mı bulunuyor dersiniz…

Arjantin sene 2002…

ASYA tipi bir kriz yaşamıştır…

Paranın değer kaybetmesinin yarattığı ilk sonuçlar tıpkı ASYA’dakiler gibi feci oldu. Arjantin’deki çoğu işletme ve birey dolarla borçlandığından, artan dolar maliyeti bilançoları felce uğrattı ve çoğu durumda iflaslara neden oldu. Ekonomi komaya girmişti. Diğer yandan, ihracattaki rekabet gücünün ciddi ölçüde zayıflaması ve ülkenin durgunluğa itilmesi oldu. Arjantin ekonomisi geriledikçe yabancı yatırımcılar inançlarını kaybetti.Ülkeye akan sermaye tersi yöne dönerek bir kredi daralması yarattı. Ve yabancı fon kaybı tıpkı 1995’ de olduğu gibi bir bankacılık krizine de yol açtı.

Meksika sene 1994…

Döviz rezervleri giderek tükenen Meksikalı yetkililer ne yapmaları gerektiğine karar vermek zorundaydılar. Faiz oranlarını yükselterek kaybı durdurabilirlerdi, Meksika’ da yaşayanların paralarını pezoda tutmasını cazip hale getirebilirler ve belki de yabancı fonları da çekebilirlerdi. Fakat faiz oranlarındaki yükselme işletme ve tüketici harcamalarına zarar verebilirdi. Meksika büyüme oranlarında hayal kırıklığıyla geçen birkaç yıldan sonra zaten durgunluğun eşiğine gelmişti. En iyi senaryoya göre bir devalüasyon yalnızca Meksika ihracatının rekabet gücünü arttırmakla kalmayacak, yabancı yatırımcıları Meksika aktiflerinin değerli olduğuna da ikna ederek faiz oranlarının fiilen düşmesini sağlayacaktı. Meksika devalüasyonu tercih etti. Fakat bunu beceriksizce yaptı. Neden mi? Çünkü bu işin tehlikeli yanı spekülatörlerin yapılan ilk devalüasyonun ardından gelecek başka devalüasların işareti olarak görmeleri ve daha yoğun spekülasyon yapmaya başlamalarıdır. Bir hükümetin bundan kaçınabilmesi için belirli kurallara uyması gerekir. Birincisi, eğer devalüasyona giderseniz bunu yeterince büyük yapın. Aksi takdirde yalnızca yeni devalüasyonlar beklenmesine yol açarsınız. İkincisi, devalüasyonun hemen ardından herşeyin kontrol altında olduğuna, yatırımcılara doğru davranmanın önemini anlayan sorumlu insanlar olduğunuza dair verebileceğiniz her türlü sinyali vermelisiniz. Aksi takdirde devalüasyon ekonomimizin sağlığı yönündeki kuşkuların yoğunlaşmasına ve bir paniğin başlamasına yol açabilir.

Sevimsiz bir sürpriz daha eklendi…

Öncelikle, Arjantin ve Meksika Latin Amerika’nın iki farklı ucunda bulunan, aralarında çok az doğrudan ticaret ya da finansman bağı olan iki ülkeydi. Dahası, Arjantin’deki para kurulu sisteminin kendi pezosunu zarar görmekten koruyacağı varsayılıyordu. Bu koşullarda Meksika’daki krizden nasıl etkilenebilirdi?

Arjantin’in saldırıya uğramasının nedeni belki de Amerikalı yatırımcıların tüm Latin Amerika ülkelerini birbirinin aynısı gibi görmeleriydi. Fakat Arjantin pezosuna yönelik spekülasyon başlar başlamaz, para kurulunun yaratıcılarının beklediği türden bir yalıtımı sağlamadığı açığa çıktı. Dolaşımdaki her bir pezonun karşılığında dolar rezervleri bulunduğu doğruydu, mekanik bir anlayışla bakıldığında, bu ülke pezosunun değerini daima koruyabilirdi. Ama halk akla uygun ya da aykırı olarak büyük miktarlarda pezoyu dolara dönüştürmek istediğinde ne olacaktı? Yanıtın ülkedeki bankaların hızla çöküşün eşiğine gelmesi ve ekonominin tümünü kendileriyle birlikte batırmakla tehdit etmesi olduğu görüldü.

İşleyiş şöyle oldu…

Meksika’ dan aldığı haberlerden tedirgin olan New Yorklu bir kredi yetkilisinin, Latin Amerika’daki açık pozisyonunu azaltmanın daha iyi olacağını söylemesi üzerine karar verdiğini varsayalım. Böylece yetkili Arjantinli müşterisini arayarak kredisinin yenilemeyeceğini ve açık bakiyenin ödenmesi gerektiğini söyleyecektir. Müşterisi gerekli miktarda pezoyu kendi yerel bankasından çekecek ve merkez bankasında çok fazla dolar bulunduğundan bunları sorunsuz biçimde dolara çevirecektir. Fakat Arjantinli merkez bankası nakit rezervlerini takviye etmek zorundadır; bu sebeptendir ki Arjantinli bir iş adamından kredi borcunu ödemesini isteyecektir.

Sorunun başladığı nokta işte burasıdır…

İşadamı kredi borcunu geri ödeyebilmek için pezo edinmek zorundadır, pezoları da muhtemelen bir başka Arjantin bankasında bulunan bir hesaptan çekecektir. Bu durumda banka da verdiği bazı kredileri geri isteyecek, böylece bankalardan daha fazla para çekilmesine ve kredilerin daha da azaltılmasına yol açacaktır. Diğer bir deyişle, yurt dışından alınan ilk kredilerin azaltılması Arjantin içinde kademeli bir etki yaratacak, yani New York’ tan azaltılan kredilerin her bir doları, Buenos Aires’ te birkaç pezoluk bir kredi azalmasına yol açacaktır.

Krediler daraldıkça…

Arjantin’de işletmelerin durumu riskli hale gelmeye başlar. İşletmeler kredilerini geri ödemekte sıkıntıya düşer, çünkü kendi müşterileri de mali baskı altındadır. Mevduat sahipleri bankaların kredi müşterilerinden geri ödeme alıp alamadıkları konusunda kuşkuya düşerler ve kendilerini güvence altına almak için paralarını çekerler, böylece kredilerin daha da daralmasına neden olurlar.

Özetle, Meksika’ da olanların başka yerlerde de olabileceğini fark etmeliydik. Yani ne ekonominin görünüşteki başarısı, ne de piyasaların ve medyanın o ekonomiyi yönetenlere duyduğu hayranlık, ekonominin ani finans krizlerine karşı bağışıklık kazanmasını güvence altına alabiliyordu.

Serra Aytaç / [email protected]

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Serra Aytaç - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Haber Hürriyeti Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Haber Hürriyeti hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA), Anka Haber Ajansı (ANKA) tarafından servis edilen tüm haberler Haber Hürriyeti editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Haber Hürriyeti değil haberi geçen ajanstır.



İZMİR MARKALARI

Şehir Markaları arasındaki yerinizi alın, fırsatı kaçırmayın

+90 (232) 246 82 46
Reklam bilgi

Anket 2019’un en başarılı belediye başkanı sizce hangisiydi?