Kanserden korunmak mümkün mü?

4 ŞUBAT 2021

Uluslararası Kanser Kontrol Birliği (UICC) tarafından 2008 yılında yazılan "Dünya Kanser Bildirgesi"nin amaçlarını desteklemek üzere 4 ŞUBAT “Dünya Kanser Günü” olarak anılmaktadır. Dünya Kanser Günü diye bir günün kabulünün temel amacı; Kanserin neden olduğu hastalık ve ölümleri azaltmak ve uluslararası toplumu önlenebilir kanserlere karşı uyarmaktır.   Kanserle global anlamda başa çıkmak için korkutulmuş değil, bilinçlendirilmiş bir toplum gerekmektedir. Bu nedenle, 4 Şubat, Dünya kanser günü dolayısıyla çok merak edilen “Kanserden korunmak mümkün mü?” sorusuna yanıt vermek istiyorum.

Kanser, ölüm nedenleri içinde her ne kadar kalp hastalıklarından sonra ikinci sırada yer alsa da kanserin artış hızına baktığımız zaman yakın bir gelecekte bir numaralı ölüm nedeni olacağını anlarız. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) 6 ölümden birinin nedenini kanser olarak veriyor. Bu oran korona virüs ölümlerinden ve tüm enfeksiyon hastalıklarından çok daha fazladır.

Nasıl bulaşıcı hastalıklardan tedbirlerimizi alıyor, aşılarımızı oluyor ve kendimizi, ailemizi, çoluğumuzu çocuğumuzu koruyorsak, korona virüsü için endişe duyuyorsak kanser konusunda da ayni duyarlığı göstermeli, ve korunmalıyız. Çünkü kanser daha ölümcüldür ve kanserlerin yaklaşık üçte biri engellenebilir.

DSÖ verilerine göre 2018’de 18,1 milyon yeni kanser vakası ortaya çıkarken tahmini 9,6 milyon kişi de kanserden hayatını kaybetmiştir. Gerekli korunma tedbirlerini almış olsalardı hayatını kaybedenlerin üçte biri yaşıyor olacaktı. Bu nedenle kanserden korunmanın yollarını iyi öğrenmeliyiz.

Kanserden korunmanın yolu, kansere neden olan etkenleri ortadan kaldırmak veya kaçınmaktan geçer. Kansere neden olan etkenler; Genetik, mikrobiyal, fiziksel, hormonal, kimyasal etkenler ve beslenme yanlışlarıdır.

Genetik Etkenlerden Korunma: Eğer genetik bir yatkınlık veya genetik bir mutasyon varsa bu yazgı değiştirilemez ama alınacak tedbirler vardır. Kanser tarama programlarına daha erken yaşta başlanması, yakın izlem, cerrahi tedbirler, ilaç tedavileri, beslenme alışkanlıklarında kontrol sağlanması, fiziksel aktivite tavsiyesi gibi genetik yatkınlıkta bile korunma yolları vardır. Örneğin; Kadınlarda BRCA1 ve 2 mutasyonu varsa Meme kanseri olasılığı %85 civarıdır. Eğer hiçbir tedbir alınmazsa bu mutasyon varlığında yüksek oranda meme kanseri gelişimi kaçınılmazdır. Ama meme cildi ve meme başı korunarak koruyucu meme cerrahisi ve silikon protez kullanarak kadın meme kanserinden kurtulabilir. Üstelik memeleri eskisinden de güzel olur. Veya mutasyon olmadığı halde ailesel yatkınlık varsa meme kanserinden koruyucu tamoksifen, raloksifen gibi ilaçlarlar vardır.

Meme, bağırsak veya diğer kanser çeşitlerine genetik yatkınlığı olan kişiler genetik danışmanlık alarak kanseri önleyebilirler.

Mikropların Neden Olduğu Etkenlerden Korunma: Bazı parazitler, bakteriler ve virüsler kansere yol açabilmektedir. Örneğin HPV denen virüs cinsel yolla bulaşabilmekte ve kadınlarda rahim ağzı kanserine yol açmaktadır. HPV virüs aşısı rahim ağzı kanserini, Hepatit B aşısı ise karaciğer kanserini önlemektedir. Mide yangısına neden olan Helikobakter pilori enfeksiyonu mide kanseri gelişimi ile ilgili bulunmuştur. Bu enfeksiyonun tedavisi mide kanserinden korunmada önemli bir rol oynar.

Kansere neden olan enfeksiyonları tedavi ederek, aşı olarak rahim ağzı, karaciğer gibi bazı kanserleri önleyebiliriz.

Fiziksel etkenlerden korunma: Bu grupta en önemli etkenler radyasyon ve ultraviyole ışınlarıdır. Radyasyon; Hücrelerin DNA’ları üzerindeki etkileri sonucu mutasyonlar yaparak karsinogenesis başlatılır. Lösemilere, ve sarkomlara, tiroid, akciğer, meme gibi; kanserlere neden olabilir.

Güneş ışınları derimizde D vitamini oluşturur ve özellikle çocuk gelişimde güneş ışınları önemli bir yer tutar. Yeterli D vitamini almak için 15 dakika bile yeter. Fazla güneş ışınları deriyi bozarak yaşlandırır, deri kanserlerine ve neden olabilir. Yaş ilerledikçe güneş ışınlarından D vitamini yapma yeteneği deride azalır ama deri yaşlanması hızlanır. Güneşin dik geldiği zamanlarda uzun süreli güneşlenme yapılmamalıdır. Sabah 10 dan önce, akşam 5’den sonra güneşleme daha uygundur. Güneşe çıkmadan en az 15 dakika önce bol miktarda güneşten koruma faktörlü kremler kullanmalı, cildin iyice bunu emmesi sağlanmalıdır.

Derimizi zararlı ultraviyole ışınlarından koruyarak cilt kanserlerinden korunmayı mümkün hale getirebiliriz.

Hormonal Etkenlerden Korunma: Meme kanseri, rahim kanseri gibi bazı kanserler hormonlarla çok ilgilidir. Östrojen aktivitesi yüksek kadınlarda veya dışarıdan menopoza karşı östrojen içeren tedavi alanlarda meme kanseri ve rahim (endometrium) kanseri riski artar. Ailesel yatkınlığı olanlarda hormon yerine koyma tedavisi önerilmez.

Gerekmedikçe hormon tedavisi almazsak meme, rahim kanseri gibi hormona bağlı kanserlerden korunmak mümkün olabilir.

Kimyasal Etkenlerden Korunma: Kanserle ilişkisi olan pek çok aflotoksinler, asbestoz, anilin boyaları, arsenik, katran, benzen, vinilklorid gibi pek çok kimyasal madde vardır. Çeşitli mesleklerde, çevre kirliğinde, tütün kullanımında veya benzer durumlarda bu maddelerin çoğu alınabilir. Bu kimyasallardan sakınmak kanserden korunmamızı sağlar. Tarımda kullanılan böcek ilaçları, kimyasal atıkların sulara ve havaya karışması, çevre kirliği kanser riskleri içinde önemli bir yer tutar. Sigara tiryakilerinin %10-15’i akciğer kanserinden ölmektedir. Akciğer kanseri tedavisi çok zor, korunması çok kolay bir hastalıktır. Akciğer kanserinden korunmada en etkili yöntem; sigara içmemektir. Sigara içindeki binlerce zararlı madde kana karışarak akciğerden başka bir çok organa ulaşarak kansere neden olabilir. Sigara tüm kanser ölümlerinin üçte birinden sorumludur. Mesane ve böbrek kanserleri ağır sigara içicilerde 5 misli fazla görülür.

Sigara içme yasaklarını genişleterek ve çevre kirliliğine karşı mücadele ederek toplumu akciğer kanseri gibi bir çok kanserden korumak mümkündür.

Beslenme Hatalarından Korunma: Sağlıklı bir beslenme, dengeli bir beslenmedir. Dengeli bir beslenmenin içinde %55-60’i karbonhidratlar, %15-20’i proteinler, %20-30’u ise yağlar olmalıdır. Eğer bu denge bozulursa çeşitli hastalıklar ortaya çıkar. Karbonhidratlar ve yağlar çok artarsa obesiteye yol açar. Bir çok kanser türü obesite ile ilgilidir. Obesiteye neden olan şeker tadı veren mısır, glikoz şurupları gibi tatlandırıcılar kanser risklerini çok arttırır. Tatlı, şekerli, çikolatalı hazır gıdaların içinde bunlar varsa tüketmeyiniz. Çocuklarınıza yedirmeyiniz. Beslenmede en dikkat edilmesi gereken nokta dengeli olmasıdır. Eğer beslenmede yağ oranı artarsa şişmanlık, kalp ve damar hastalıkları yanı sıra kanser riski de artar. Meme, prostat, testis, rahim, yumurtalık, kalın bağırsak ve rektum kanserlerinin oluşumunda yağlar önemli yer tutar. Kanserojen maddeler yağ içinde birikmekte ve fazla yağ alımı bu maddelerin vücuda girişini arttırmaktadır. Çoklu doymamış yağ asitlerinden zengin sıvı yağlar kolay okside olurlar. Oksidasyon sonucu oluşan öğeler bağışıklık hücrelerinin yıpran­masına neden olarak kanser riskini arttırırlar. Her sebze ve meyveyi mevsiminde, doğal, katkı maddesiz tüketmeliyiz.

Yemeklerimizde yağ oranını azaltarak, kızarma yerine fırınlamayı ve tencere yemeklerini tercih ederek, beslenmede lif ve vitamin oranını arttırarak, besin dengesine dikkat ederek kanserden korunmanız mümkündür.

Kanserde Erken Tanı Hayat Kurtarır: Meme, rahim, kalın bağırsak ve prostat kanseri yıllık kontrollerle daha klinik belirti vermeden erkenden yakalanabilmektedir. Bu 4 kanser türünde muntazam tarama yöntemleri ile erken tanı konduğu için tedavilerde %90 üzeri başarı sağlanmaktadır. Bu nedenle Kadınlarda; 40 yaşından sonra meme kanseri, cinsel hayat başladıktan sonra rahim kanserleri, erkeklerde; 50 yaşından sonra prostat kanseri, her iki cinste ise 50 yaş sonrası kalın barsak kanserleri her yıl taranmalı, gerekli kontroller yapılmalıdır.

Tarama yöntemleriyle kanser ele bile gelemeyecek milimetrik boyutlarda saptanabilir veya daha kanserleşme başlamadan hücresel değişiklik safhasında erkenden yakalanarak hayat emniyete alınır, kanserden korunmak mümkün olur.

Kanserden Nasıl Korunabileceğimizi Özetleyecek Olursak;

Sigara içmeyerek, dengeli beslenerek ve fiziksel aktiviteyi arttırarak tüm kanserlerin üçte birini önleyebilirsiniz.

Gereksiz hormon takviyesi, sigara ve alkolden uzak durunuz.

Aşırı güneş, zararlı kimyasal etkenlere dikkat ederek pek çok kanser türünü engelleyebilirsiniz.

Kansere genetik yatkınlığınız varsa tarama programları daha erken yaşta başlamalıdır, gerekirse tıbbi müdahale yapılmalıdır

Rahim ağzı kanserine karşı kızınıza HPV aşısı yaptırabilirsiniz.

Gereksiz radyasyondan uzak durmalıdır. Küçük yaşta çocuklara cep telefonu kullanımını kısıtlanmalıdır.

Riskli kadınlara hormon yerine koyma tedavisi verilmemelidir.

Meme, rahim ağzı, prostat ve bağırsak kanserleri tarama yöntemleri ile erken tanınan kanser türleridir. Yıllık kontrollerinizi unutmayınız.

Akciğer kanserinden korunmanın tek yolu sigara içmemektir.

Kızartma ve mangal sırasında kanserojen maddeler meydana geldiği için kaçınmalıdır. Dengeli beslenmeye dikkat etmelidir.

Bedeninizle ilgili olmalısınız. Kanama, şişlik, kitle, geçmeyen yara, ses kısıklığı, kanlı balgam ve geçmeyen öksürük gibi alışılmadık bir değişiklik görürseniz derhal doktora başvurunuz.

Prof. Dr. Ayfer HAYDAROĞLU

Meme Kanseri ile Savaşım Derneği Başkanı

E mail: [email protected]

Twitter: @ayferhaydaroglu

Facebook: Ayfer Haydaroglu

İntagram: ayferhaydaroglu

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Ayfer Haydaroğlu - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Haber Hürriyeti Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Haber Hürriyeti hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Haber Hürriyeti editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Haber Hürriyeti değil haberi geçen ajanstır.



İZMİR MARKALARI

Şehir Markaları arasındaki yerinizi alın, fırsatı kaçırmayın

+90 (232) 246 82 46
Reklam bilgi

Anket 2019’un en başarılı belediye başkanı sizce hangisiydi?