Zaferin Görüntüleri Nasıl Kül Oldu?

Büyük Taarruz'un simgelerinden biridir Başkumandan Mustafa Kemal Paşa'nın Kocatepe'de kayalıklar arasındaki fotoğrafı.

Bu fotoğrafı Türk Ordusu'nda fotoğraf makinası olan tek subay Etem Tem çekmişti.

Görevi Kocatepe'den İzmir'e kadar Büyük Taarruzu görüntülemekti.

Genelde Mustafa Kemal'in yakınındaydı.

Alman malı Reflex ICA marka bir fotoğraf makinası kullanıyordu.

26 Ağustos 1922’de Kocatepe’deki Genelkurmay karargahında taarruzu izleyen Başkomutan Mustafa Kemal Paşa'yı sol elinin başparmağı dudaklarında düşünceli bir şekilde dolaştığı anda fotoğrafladı.

Etem Tem aradan yıllar geçtikten sonra 1960 yılında  Fikret Otyam'a o fotoğrafla ilgili şu röportajı verdi.

“O sabah Kocatepe’de bulunuyorduk. Taarruz, şafak vakti saat beşte başlamıştı. Mustafa Kemal Paşa, günler ve geceler süren yorgunluğuna rağmen ayakta, vaziyeti adım adım takip ediyor, direktifler veriyordu. Bir ara kumandanlardan ayrıldı. Tek başına, kayalıklar arasında dalgın ve düşünceli dolaşmaya başladı. Zaman zaman sahra dürbünleriyle düşman cephesine bakıyordu… Bir aralık o kayalık tepenin ucuna geldi. Hafifçe eğilmişti. Başparmağı dudaklarının arasındaydı… Hemen objektifimi çevirdim, adeta nefes almayacak kadar bir sessizlik içinde deklanşöre bastım, resmini çektim. Saat 11’di… O gün 7×11 boyunda sekiz on rulo film çektim. Bir kaç tane 10×15 cam… Mustafa Kemal Paşa, bütün gün ağzına bir lokma koymamıştı… Gece ric’ate (geri çekilme) başladılar. 2 Eylül’de Uşak’a girdik. Vakit yoktu. Ahır bozması bir yerde bir kaç film yıkadım. Fotoğraflar birbirinden güzeldi. Hemen dört tane yaptım, ertesi sabah götürdüm. İçeri aldılar. Berberi tıraş ediyordu. Odada portatif bir masa, bir portatif karyola, iki iskemle vardı. Bir aralık odayı işaret etti, ‘A be…  Bu bir başkumandan odasına yakışmaz’ dedi. Salih (Bozok) odayı halılarla süsleyeceğini söyledi. Zira o gün Trikopis getirilecekti. Gazi, fotoğrafları aldı, baktı. Parmaklarını fotoğrafların üzerinde gezdirdi ve çekti, çok güzel, dedi.”

Peki sonraki fotoğraflar?

Bu tarihi değiştiren zafer sadece bir kaç fotoğraftan mı ibaretti?

Etem Tem 26 Ağustos'tan 9 Eylül'e kadar büyük taarruzu görüntülemişti.

O zaman görüntüler neredeydi, neden hiç yayınlanmadı?

Onu da şöyle anlattı.

“9 Eylül’dü… Kadifekale’ye çıkmıştık. Zaman güneş batımına yakındı. Deniz pırıl pırıldı… Şehir ayaklar altındaydı… Körfezde bazı vapurlar vardı… Dumanlıydı vapurlar… Bir rapor geldi. Süvarilerimiz İzmir’e girmişti… ‘Ordular ilk hedefiniz Akdeniz’dir, ileri…’ emri yerine getirilmişti. İzmir bizimdi yine.

Sonra mı? Ha, evet… Sonra otomobillerle şehre girdik. İlk işim bir fotoğrafçı bulmak oldu. Çektiğim sekiz on rulo filmi bir Rum fotoğrafçıya verdim. Zaman geçirmek için etrafta biraz döndük, dolaştık… Sonra yeniden geldik. Fotoğrafçı geldiğimizi, içeri girdiğimizi görünce ‘fotoğraflarınız bir harika!’ diye bağırdı. Baktım fotoğraflar daha yaş yaştı… Doya doya baktım… Hakikaten birer harikaydı… Taa Uşak’tan İzmir’e kadar bu anı bekliyordum. Fotoğrafların kuruyup, hazır olması için bir gün daha lazımdı. Ertesi günü gelip almak üzere karargâha, Bornova’ya döndük. Ertesi sabah otomobille indik İzmir’e… Millet yollara dökülmüştü… Bayram vardı… ‘Biraz sonra Mustafa Kemal gelecek’ dedik… Görmeliydiniz o anı… İzmir yanıyordu… Ne dost ne düşman belliydi… Cayır cayır yanıyordu İzmir… Fotoğrafçı dükkanının olduğu yere güçlükle varabildik. Fakat ne görelim? Dükkan yanmıştı… Uşak’ta o ahır bozması yerde yıkayabildiğim birkaç film kalmıştı elimde. Ötekilerin hepsi fotoğrafçı dükkanıyla birlikte yandı kül oldu…”

Etem Tem bunları söylüyordu ama Mustafa Kemal Paşa'nın yakın arkadaşı gazeteci Falih Rıfkı Akay'ın bu konuda anlattıkları farklıydı.

Falih Rıfkı Akay, 1958 yılı baskısı Çankaya kitabında şöyle diyordu.

"Bildiklerimin doğrusunu yazmaya karar verdiğim için o zamanki notlarımdan bir sayfayı buraya taşımak istiyorum.İzmir yangınında yağmacılar da ateşin büyümesine yardım ettiler.

En çok esef ettiğim şeylerden biri, bir fotoğrafçı dükkanını yağmalamaya giden subay, bütün taarruz harpleri boyunca çekmiş olduğu filimleri otelde bıraktığı için bu tarihi vesikaların yanıp gitmesi olmuştur."(1)

Hangisi doğru?

Etem Tem'in dediği gibi fotoğrafları bıraktığı Rum fotoğrafçının dükkanı mı yandı, yoksa Falih Rıfkı Akay'ın yazdığı gibi Tem'in yağmaya katılması nedeniyle otelde mi kül oldu?

Maalesef bilmiyoruz.

Bildiğimiz büyük zaferin gün gün, cephe cephe tarihi görüntülerinin yanıp kül olduğu.

O fotoğrafları düşünebiliyor musunuz?

Kimbilir neler neler anlatıyorlardı?

Mesela İzmir'de hükümet konağına bayrağın göndere çekilme anı, o anı izleyen halk, mutluluk, coşku.

Ne muhteşem bir kareydi kimbilir?

Bayrağı göndere çeken Kürt Reşo çavuş muydu yoksa? (2)

Maalesef bilemiyoruz.

Resmi tarihin yazdıklarıyla yetinmek zorunda kalıyoruz.

Düşünsenize onlarca fotoğrafın yer aldığı Büyük Taarruz Sergisi'ni geziyorsunuz?

Neler hissedersiniz?

O fotoğraflar tüm ülkede sergileniyor mesela. Milyonlar Büyük Taarruzu canlıymış gibi yaşıyor.

O fotoğraflar yanmasa, bugün bu gerici zibidiler böyle bol keseden atabilir miydi?

Hani Cemal Süreya diyor ya.

"Parmak uçlarıma hapsettim seni. Dokunduğum her yerde seni hissediyorum, canım yanıyor."

O fotoğraflara dokunamamak, görememek insanın canını yakıyor.

1-Falih Rıfkı Akay/Çankaya

1958 Dünya yayınları, 1.cild, sayfa 212

2-Her 9 Eylül'de medyada yayınlanan İzmir hükümet konağına Türk bayrağı çekilmesi ile ilgili fotoğraf temsilidir ve 1923'teki kutlamalarda çekilmiştir.

Sedat Kaya / [email protected]

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Sedat Kaya - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Haber Hürriyeti Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Haber Hürriyeti hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA), Anka Haber Ajansı (ANKA) tarafından servis edilen tüm haberler Haber Hürriyeti editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Haber Hürriyeti değil haberi geçen ajanstır.



İZMİR MARKALARI

Şehir Markaları arasındaki yerinizi alın, fırsatı kaçırmayın

+90 (232) 246 82 46
Reklam bilgi

Anket 2022’nin en başarılı belediye başkanı sizce hangisiydi?