Atatürk’ün yanında bir mareşal

Türkiye Cumhuriyeti’nin, Mustafa Kemal Atatürk’ten sonra “ikinci mareşali” Fevzi Çakmak, 71 yıl önce 10 Nisan 1950’de yaşama veda etti. 

Türkiye Cumhuriyeti’nin, Mustafa Kemal Atatürk’ten sonra “ikinci mareşali” Fevzi Çakmak, 71 yıl önce 10 Nisan 1950’de yaşama veda etti. 

İzmir’in işgal edildiği 15 Mayıs günü Mustafa Kemal Paşa, Samsun’a hareket etmeden bir gün önce Genelkurmay Başkanlığı’nda veda ettiği kişilerin başında Fevzi Paşa da vardır. Fevzi Çakmak, İstanbul’dan destek sağladığı Millî Mücadele’ye katılmak üzere Meclis’in açılışından 6 gün önce, 17 Nisan 1920’de Ankara’ya gelir. Mustafa Kemal, Fevzi Paşa’yı, önce Savunma Bakanlığı’na, ardından kendisinden sonraki ikinci yetkili Heyeti Vekiliye Reisliği makamına getirir. Gazeteci, tarih yazarı Orhan Koloğlu’nun, yorumu şöyledir: “Cumhuriyet’in mimarı sayılan, Avrupalıların eski Roma’daki üçlü yönetime benzeterek ‘triumvira’ adını verdikleri ‘Mustafa Kemal-İsmet-Fevzi Paşalar’, ulusal bağımsızlığa erişilmesinin ardından ülkede sivil yönetimi ön plana çıkarmışlardır. Bu davranışta, aktörlere düşen roller şöyledir: Atatürk atılacak adımları ve yönü saptayan liderdir. İsmet İnönü başarılı bir uygulayıcı olarak kararlı bir çizgi izlemiştir. Mareşal Çakmak’ın görevi ise tarihinin en köklü değişimini yaşayan toplumda belirmesi doğal tepkiler ve dış düşmana karşı ülkenin güvenliğini sağlamaktır. Yanında Kazım Karabekir, Ali Fuat Cebesoy, Rauf Orbay gibi birçok kumandan varken, Millî Mücadele’nin liderinin bu tercihi, ‘adamını iyi tanıdığını’ gösterir.”

Saygın bir kişilik

Atatürk’ün Fevzi Çakmak Paşa’ya bakışı ise şöyle özetlenebilir:

 “Mustafa Kemal’in Fevzi Paşa’yı heyecanla benimsemesi ve derhal Savunma Bakanlığı’na, arkasından da kendisinden sonraki ikinci yetkili makama yani Heyeti Vekiliye Reisliği’ne getirmesi, onun kişiliğine bütün çevrelerce duyulan saygının farkında oluşundandır. Örneğin Ali Fuat (Cebesoy), Filistin Cephesi’nde paşalığa terfi haberini aldığında, onun davranışını yaşamı boyunca unutamamıştır. Tabii ki cephede paşa apoleti bulmak mümkün değildi. Çakmak hemen kendi üniformasındakileri söküp Ali Fuat’a takar. Ali Fuat, ‘Ama nasıl olur, asıl komutan olarak sizin rütbesiz, apoletsiz kalmanız kabul edilemez’ dediğinde, aldığı yanıt gerçekten gönül okşayıcıdır: (Ben seni bir kere bu savaşta paşa göreyim de, zararı yok birkaç gün apoletsiz kalayım.)”

Mustafa Fevzi, 12 Ocak 1876’da İstanbul’da, Cihangir’de doğdu. Babası Miralay Ali Sırrı, annesi Hesna Hanım’dı. 1898’de Erkânıharbiye (Kurmay) Mektebi’ni bitirerek, Kurmay Yüzbaşı rütbesiyle orduya katıldı. Dünya Savaşı’nda önce Çanakkale Cephesi’nde bulundu; 1916’da 2. Kafkas Kolordu Komutanı, 1917’de Filistin Cephesi’nde 7. Ordu Komutanı olarak görev yaptı. Rütbesi Ferikliğe (Korgeneral) yükseltildi. 1918 Mondros ateşkesinden sonra beş ay kadar Erkânıharbiye Reisliği (Genelkurmay Başkanlığı) Ordu Müfettişliği ve 1920 Şubat-Nisan’ında iki ay Harbiye Nazırlığı yaptı. İstanbul’un İngilizlerce işgali üzerine 17 Nisan 1920’de Ankara’ya geçip Kozan Milletvekili olarak Millî Mücadele’ye katıldı. 3 Mayıs 1920’de Ankara, Büyük Millet Meclisi Savunma Bakanlığı’nı onayladı. 24 Ocak 1921’de İcra Vekilleri Heyeti Reisliği’ne (Başbakan) atandı. 3 Nisan 1921’de Birinci Ferikliğe (orgeneral) terfi ettirildi. 3 Eylül 1922’de Başkomutanlık Meydan Savaşı’nın başarısının arkasından rütbesi Atatürk ile birlikte Müşirliğe (Mareşal) yükseltildi. 9 Temmuz 1922’de İcra Vekilleri Heyeti Reisliği’nden ayrıldıktan sonra Genelkurmay Başkanlığı görevini muhafaza etti ve 12 Ocak 1944’te emekli oluncaya kadar bu makamda kaldı. 1946’da Demokrat Parti listesinden bağımsız İstanbul Milletvekili seçilerek Meclis’e girdi. Bir yıl sonra DP yöneticileriyle fikir ayrılığına düşerek partiden ayrıldı. Millet Partisi’nin kurucuları arasında yer aldı ve partinin fahri başkanlığına getirildi. Fevzi Çakmak, 10 Nisan 1950’de öldü, Eyüb Sultan’da aile mezarlığına gömüldü.

*Koloğlu, Orhan: “Mareşal Fevzi Çakmak: Atatürk’ün Genelkurmay Başkanı”, Popüler Tarih, Nisan 2002.

Safa Tekeli / Ajans Bizim / Türkiye / İSTANBUL

10 Nis 2021 - 22:51 - Gündem


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Haber Hürriyeti Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Haber Hürriyeti hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Haber Hürriyeti editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Haber Hürriyeti değil haberi geçen ajanstır.



İZMİR MARKALARI

Şehir Markaları arasındaki yerinizi alın, fırsatı kaçırmayın

+90 (232) 246 82 46
Reklam bilgi


Anket 2019’un en başarılı belediye başkanı sizce hangisiydi?