Neden lavanta yaygınlaştırılmalı

Lavanta'nın bizi sadece görüntüsü ve kokusuyla büyüleyip hülyalara götürdüğüne düşünüyorsanız yanılıyorsunuz. Lavanta'nın faydaları o kadar çok ki say say bitmez. O nedenle Bilimsel Fitoterapi ve Aromaterapi Derneği üyesi, Yüksek Gıda Mühendisi Neslihan Polat bize bir demet Lavanta yazısı hazırladı. Şimdi buyrun Lavanta'ya...

Tıbbı ve aromatik bir bitki olan lavanta türleri uçucu ve aromatik yağ içermelerinden dolayı farmakoloji, parfümeri ve kozmetik sanayisinde önemli rol oynamaktadır. Eterik yağ üretiminde ve süs bitkisi olarak da yetiştirilmektedir. Lavanta uçucu yağı; dünyada en fazla üretilen 15 uçucu yağdan biri olup, ilaç sanayisinde özellikle çiçekli dal uçları; parfümeri ve kozmetik sanayide ise, kurutulmuş çiçek ve yaprakları kullanılmaktadır. Son zamanlarda ise iyi tarım uygulamalarında, gıdada, geleneksel ve tamamlayıcı tıpta da yerini alarak yaygınlaşmaya başlamıştır.

Lavanta; Lamiaceae familyasına aittir. Bilimsel adı ise lavanta yağının elde edildiği, gerçek lavanta ve İngiliz lavantası olarak da bilinen Lavandula angustifolia (Lavandula officinalis)’dir.

Lavandula angustifolia dışında yaygın olarak kullanılan bir başka lavanta da Fransız lavantası olarak da bilinen Lavandin veya Melez Lavanta (Lavandula Hybrida)’dır. L. Angustifolia ile L. Latifolia’nın melezlenmesi ile elde edilen hibrit bir türdür. Her iki lavanta da benzer özelliklere sahip olmalarına karşın bazı farklı kimyasal bileşenlere ve bileşen oranlarına sahiptir.  Lavandin’de daha yüksek camphor (kafur) oranı bulunmaktadır.

Lavandula cinsine ait Türkiye florasında sadece L. stoechas türü bulunur. L. stoechas L. ülkemizde halk arasında karabaş otu, gargan otu ya da keşiş otu olarak bilinir (Ayral, 1997).Çok yıllık, yarı çalımsı görünümlü bir Akdeniz bitkisidir. Meyvenin rengi, koyu kahverengiden siyaha kadar değişir. 1000 dane ağırlığı 1g’dan azdır (Koç, 1997).

Lavanta çiçeğinin en önemli maddesi, renksiz veya hafif sarı renkli uçucu yağdır. Uçucu yağın kalitesi özellikle yağdaki linalil asetat ve linalool oranına göre değerlendirilir. Ayrıca uçucu yağının içeriğindeki luteolin tipi flavonoidler bakteriostatik ve spazmotik etkiye sahiptirler. Ayrıca bünyesinde β-pinen, linalol, kafur, terpineol, borneol, ve cineol gibi bileşikler taşır (Başer, 1993)

  39 farklı türde olup, ticari olarak 3 türü büyük öneme sahiptir. Bunlar ingiliz lavantası olarak bilinen lavender, lavandin ve ülkemizde hint sümbülü olarak bilinen çalı lavantasıdır. Üretimin %80'i yüksek yağ oranından dolayı lavandin olup, kalan %20'si lavender türüdür. Çalı lavantası çoğunlukla doğal olarak kendisi yetişmektedir. 2015 yılında toplam 200.000 ton lavender yağı, 1.000.000 ton lavandin yağı ve sadece 200 ton çalı lavantası yağı üretilmiştir.

  Yetiştirilen bölgeye, toprağa ve yetiştirilme koşullarına göre bir dekardan ortalama 1-3 kg. arası lavender yağı, 4-22 kg arası lavandin yağı elde edilmektedir. Ülkemiz koşullarında ilk yılda ortalama 10 kg, ikinci yılda 15-17 kg arasında verim alınmaktadır.

Lavanta genel olarak Kuzey Afrika ve Güney Avrupa ülkelerinde üretimi yapılmakta olup, Fransa, İspanya, İngiltere ve (son yıllarda) Bulgaristan üretimde öncü ülkeler arasında yer almaktadır.

  Türkiye’de Lavanta; İlk dikim sırasında verilen can suyu haricinde su istemeyen lavantadan, üreticilerin kullanımını terk ettiği veya uzun süredir kullanılmayan susuz veya sulama imkanı kısıtlı, eğimli, toprak yapısı iyi olmayan hatta hiçbir şey yetiştirilemeyen kıraç arazilerde bile çok iyi verim alınıyor. Engebeli, kullanılmayan, kırsal ve parçalı tarım arazilerinde yetiştirilebilen bitki, milli ekonomiye ilave gelir sağlıyor. Artan üretim maliyetleri ve değişen iklim koşullarından dolayı devlet desteklerinin de artması sebebiyle lavantaya olan ilgi git gide artmaktadır. Lavanta üretimini yaygınlaştırmak adına Tarım ve Orman Bakanlığı, Orman ve Köy İşleri Müdürlüğü, Milli Emlak Genel Müdürlükleri tarafından düşük faizli kredi, hazine arazilerinin belli bir rayiç bedelinde kiralanması ve üreticilere üretim destekleri verilmektedir.

Ülkemizde yaygın olarak Isparta ve Balıkesir illerinde üretimi yapılmaktadır. Lavanta uzun ömürlü bir bitki olması, kuru tarıma göre çok daha az işçilik ve bakım maliyeti olması ve buğday/ayçiçeği/kanolaya göre ortalama 2-3 kat daha fazla gelir getirmesi sebebiyle son yıllarda Trakya Bölgesi'nde de çiftçilerimiz tarafından ilgi gören bir ürün olmuştur.

Bununla birlikte Lavanta kentsel olmayan kırsal kesimde tarım-turizmi denilen yeni bir sürdürülebilir kalkınma projesi kapsamında kırsal turizm akımı da yaratmıştır. Böylece kırsal kesimdeki yerel halk için alternatif kalkınma olanakları sunmaktadır. Bu duruma en güzel örneği ise “Lavanta Kokulu Köy” olarak bildiğimiz Kuyucak Köyü örneğini verebiliriz. Kuyucak Köyü’nün bizler için önemi; lavanta tarımı(Lavandula x intermedia) ile tarım-turizm kimliği oluşturarak sürdürülebilir kırsal kalkınma için önemli bir potansiyel oluşturmasıdır. Kuyucak Köyü’nün lavanta ile olan geçmişi 1975 yılında gül yağı fabrikası sahibi tarafından Fransa ziyareti sonrası kendisine hediye edilen bir saksı lavanta ile başlamıştır. Bu bir saksı lavanta çelikleme metodu ile çoğaltılmış ve Keçiborlu çiftçilerine dağıtılmıştır. Kuyucak Köyü için daha fazla fide verilmesini sağlamıştır. Lavanta ilk olarak ev bahçelerinde ve Isparta’nın üretiminde önemli olan gül bahçelerinin çevresinde çit bitkisi olarak kullanılmıştır. 1990’lı yıllarda gül üretiminde fiyatların düşmesi sebebiyle, alternatif olarak Kuyucak Köyü’nde ticari olarak lavanta yetiştiriciliği yaygınlaşmıştır (Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2019). Böylece bu bölge, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Anadolu Efes ortaklığı ile yürütülen “Gelecek Turizmde” projesi ile “Lavanta Kokulu Köy” olarak tanınırlığı artmıştır.

Lavantanın kullanım alanları genel olarak;

Parfümeri ve kozmetik sanayi

Boya endüstrisi

İlaç endüstrisi

Temizlik ürünlerinde

Fitoterapi ve aromaterapi uygulamaları

İyi tarım uygulamaları(insektisit olarak etkisi)

Geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamalarında

Gıda endüstrisinde

Süs bitkisi

Lavantanın Faydaları;

Uçucu yağı; yara, yanık, güneş yanığı ve kas ağrılarında hafif antiseptik ve uyarıcı olarak deriye direkt dışarıdan uygulanmakla birlikte birkaç esansiyel yağla birlikte karıştırılarak da kullanılır.

Çayı içilerek veya yağı sürülerek baş ağrısı, migren, tansiyon ve huzursuzluk hallerinde kullanılır.

İlaç sanayisinde bazı preperatlara koku vermede, merkezi sinir sistemini düzenleyici ilaçların bileşiminde, sivilceler, astım, bronşit, saç dökülmeleri, kadın hastalıkları, sinir hastalıkları ve heyecan yatıştırıcı olarak kullanılmaktadır.

Bazı sakinleştirici, uykusuzluk giderici, ağrı kesici, hücre yenileyici cilt hastalıkları, akciğer hastalıkları, romatizma, tenya, öksürük ve baş dönmesine karşı kullanılan ilaçların bileşimine girmektedir.

İçeriğindeki linalol ve linalil asetat, parfümeri ve kozmetikte cilt temizleyici losyon, kokulu banyo sabunu ve köpüklerinin yapımında kullanılmaktadır.

Lavanta çiçeği; idrar arttırıcı, terletici, uyarıcı, romatizma ağrılarını dindirici, antiseptik, balgam söktürücü, idrar yolları iltihaplarını giderici, egzama yaralarını iyi edici, sinir ve kalp kuvvetlendirici gibi etkileri nedeniyle halk hekimliğinde eskiden beri kullanılan bir ilaç olarak kullanılmaktadır (Ceylan, 1996; Baytop,1999; Koç, 2002).

Lavantanın belirttiğimiz faydalarından etkin bir şekilde yararlanmak için gıda sektöründe de kullanımını arttırıcı ar-ge çalışmalarına daha fazla yer vermemiz gerekir. Aroma ve doğal boya sanayisi dışında tohumlarını/yağını kurabiyelere, pasta glaze ve süslemelerinde, sütlü cup tatlılarda kullanarak, pastacılık kremalarına, pastacılık şuruplarına, kahvelere ve gıda sektöründe yaygın olan şuruplara ekleyerek kullanımını yaygınlaştırabiliriz. Çikolata endüstrisinde minik içi akışkan lavantalı çikolatalar üretilerek hayatımızın içine daha fazla dahil olarak özellikle kahve keyfi yaparken sohbetimize eşlik edebilir. Böylece hem lavantanın aromasından hem de saydığımız faydalarından yararlanmış olacağız.

Kaynaklar

Ayral, N. M. 1997. Lavandula stoechas bitkisinin uçucu yağının ve uçucu olmayan organik bileşenlerinin incelenmesi ve biyolojik aktivitelerinin belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, s:176.

Başer, K. H. C. 1993. Essential Oils of Anatolian Lamiaceae: A. Profile. Acta Horticulturae 333: 217-238.

Baytop, T. 1999. Türkiye’de Bitkiler ile Tedavi, Nobel Tıp Kitapevleri, İkinci Baskı.

Koç, H. 1997. İlaç ve Baharat Bitkileri. Gaziosmanpaşa Üniv. Zir. Fak. s. 227- 235.

Koç, H., 2002. Bitkilerle Sağlıklı Yaşama, Gaziosmanpaşa Ün. Zir. Fak., Tokat.

Tarhan Y., Açıksöz S. & Deniz Çelik (2019). Lavanta Tarımı ve Sürdürülebilir Kalkınma: Isparta/Keçiborlu-Kuyucak Köyü Örneği, Bartın University International Journal of Natural and Applied Sciences, 31 Aralık/December 2019.

Ceylan,A., 1996. Tıbbi Bitkiler II (Uçucu Yağ Bitkileri) Ege Üniv. Zir. Fak.Yay. No: 481, Bornova.

Gıdık, B. Antiviral antidepresan, antiseptik, antibakteriyel bir etkiye sahip Lavandula officinalis bitkisinin incelenmesi, Bayburt Üniversitesi, Uygulamalı Bilimler Fakültesi, December 2018.

Neslihan POLAT

Yüksek Gıda Mühendisi

Bilimsel Fitoterapi ve Aromaterapi Dernek Üye

15 Ara 2020 - 23:57 - Ekonomi


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Haber Hürriyeti Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Haber Hürriyeti hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Haber Hürriyeti editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Haber Hürriyeti değil haberi geçen ajanstır.



İZMİR MARKALARI

Şehir Markaları arasındaki yerinizi alın, fırsatı kaçırmayın

+90 (232) 246 82 46
Reklam bilgi


Anket 2019’un en başarılı belediye başkanı sizce hangisiydi?