Mars'taki Dev Yanardağ Göz Önünde Saklanıyormuş

Teksas'ın Woodlands kentinde düzenlenen 55. Ay ve Gezegen Bilimi Konferansı'nda bilim insanları dev bir yanardağın ve olası bir gömülü buzul tabakasının keşfedildiğini açıkladı. 

Süfyan Kızılarslan / Ajans Bizim / Türkiye / ANKARA

Teksas'ın Woodlands kentinde düzenlenen 55. Ay ve Gezegen Bilimi Konferansı'nda bilim insanları dev bir yanardağın ve olası bir gömülü buzul tabakasının keşfedildiğini açıkladı. 

Keşif, Mars'ın Tharsis yanardağ bölgesinin doğu kısmında, gezegenin ekvatoruna yakın bir yerde yapıldı. Mars'ta yörüngede bulunan uzay araçları 1971'de Mariner 9'dan bu yana bu bölgeyi defalarca görüntüledi. Ancak bölge kolayca tanınamayacak kadar derin bir şekilde aşınmış olduğundan, dev yanardağ onlarca yıldır gözlerden uzakta saklanıyordu.

Yeni bulunan yanardağ Mars'ın en ikonik bölgelerinden birinde yer alıyor. Ağır çatlaklı labirent benzeri Noctis Labyrinthus (Gece Labirenti) ile Valles Marineris'in (Denizci Vadileri) anıtsal kanyonları arasındaki sınırda yer alıyor.

Dev yanardağ "Noctis" 

Geçici olarak Noctis volkanı olarak adlandırılan ve resmi bir isim bekleyen yapının merkezi 7° 35′ S, 93° 55′ W' koordinatlarda yer alıyor. 9,022 metre yüksekliğe ulaşıyor ve 450 kilometre genişliğe yayılıyor. Yanardağın devasa boyutu ve karmaşık değişim tarihi, çok uzun süredir aktif olduğunu gösteriyor. 

Güneydoğu kesimleri, altında buzul buzunun muhtemelen hala mevcut olduğu ince, yeni bir volkanik tortuya sahip. Bu birleşik dev volkan ve olası buzul buz keşfi önemlidir. Mars'ın zaman içindeki jeolojik evrimini incelemek, yaşam aramak ve gelecekte robotlar ve insanlarla keşfetmek için heyecan verici yeni bir konuma işaret ediyor.

Bir buzulun izleri

SETI Enstitüsü ve NASA Ames Araştırma Merkezi'nde bulunan Mars Enstitüsü'nde gezegen bilimci olarak görev yapan Pascal Lee çalışmanın başyazarı. Lee, "Geçen yıl bir buzul kalıntısı bulduğumuz bir bölgenin jeolojisini incelerken devasa ve derinden aşınmış bir volkanın içinde olduğumuzu fark ettik" diyor. 

Sadece bir yıl önce Lee, Shubham ve meslektaşları John W. Schutt bir buzulun muhteşem kalıntılarını tespit etmişlerdi. Bunu da aynı volkanik örtüdeki büyük bir aşındırma açıklığından yaptılar. Araştırmacılar, bir buzulun morfolojik özelliklerine sahip açık tonlu bir sülfat tuzu birikintisi gördüler. 

Esas olarak jarozitten (sulu bir sülfat) oluşan sülfat birikintisinin, volkanik piroklastik malzemelerden oluşan örtü bir buzulun üzerine geldiğinde ve buzla kimyasal olarak reaksiyona girdiğinde oluştuğunu yorumladılar. Mevcut çalışmada tespit edilen kırılmış köksüz koniler de benzer polihidratlı sülfat oluşumları gösteriyor. Bu da kabarmış volkanik örtünün altında geniş bir buzul tabakası saklıyor olabileceğini düşündürüyor.

Volkanın tarihi

Noctis yanardağı uzun ve karmaşık bir değişim geçmişine sahip. Bu tarih kırılma, termal erozyon ve buzul erozyonunun bir kombinasyonundan kaynaklanıyor olabilir. Araştırmacılar, yanardağın piroklastik malzemeler, lavlar ve buzdan oluşan katmanlı birikimlerden oluşan geniş bir kalkan olduğuna inanıyor. Buzun, zaman içinde yanardağın kanatlarında tekrarlanan kar ve buzul birikimlerinden kaynaklandığı tahmin ediliyor. Sonunda kırıklar ve faylar geliştikçe - özellikle de yanardağın üzerinde bulunduğu daha geniş Tharsis bölgesinin yükselmesiyle bağlantılı olarak - lavlar yükselmeye başlamış. Lavlar yanardağın farklı bölgelerinden yükselerek termal erozyona ve büyük miktarda gömülü buzun çıkarılmasına ve sonunda, yanardağın tüm bölümlerinin feci bir şekilde çökmesine yol açtı.

Sonraki buzullaşmalar erozyonu devam ettirerek yapı içindeki birçok kanyona bugünkü kendine özgü şeklini vermiş. Bu bağlamda, "kalıntı buzul" ve etrafındaki olası gömülü buzul tabakası, Noctis yanardağını etkileyen en son buzullaşma döneminin kalıntıları olabilir.

Ancak yeni keşfedilen dev volkanla ilgili pek çok şey gizemini koruyor. 

17 Mar 2024 - 00:11 - Gündem