Son Dakika
13 Kasım 2019 Çarşamba
”

  Alzheimer mı, Normal Yaşlanma mı?

Alzheimer’i ve Alzheimerli hastaları anlamak 22. Bölüm

10 Ağustos 2019 Cumartesi, 12:33

Bir gün çok iyi bildiğimiz bir  telefon numarasını unuttuk, veya   arkadaşımızın ismini hatırlayamadık.  Gençken, bunlara  fazla dikkat etmeseniz de  yaşlandıkça, demans bulguları olarak değerlendirip endişelenirsiniz.   Bellek kesintileri sinir bozucu olabilir, ancak hemen paniğe kapılmayın. Şunu hiçbir zaman unutmayın ki yaşa bağlı hafıza değişiklikleri   demansla aynı şey değildir.

Yaş ilerledikçe  beyin işlevlerinizde  bozukluklara neden olabilecek fizyolojik değişiklikler yaşanır.  Bilgiyi öğrenmek ve hatırlamak daha uzun sürer. Eskisi kadar hızlı değilsin. Aslında, zihinsel işlemlerinizi yavaşlatan yaşlılıktır.  Ancak çoğu durumda, kendinize zaman verirseniz, bilgi akla gelecektir. Bu nedenle, yaşlanma söz konusu olduğunda bazı beyin değişikliklerinin kaçınılmaz olduğu doğru olsa da, büyük hafıza sorunları yaşamazsınız.  Bu nedenle, yaşa bağlı normal unutkanlık ile gelişen bilişsel bir sorunu gösteren belirtiler arasındaki farkı bilmek önemlidir.

Alzheimer, bilişsel işlevleri etkileyen ciddi bir beyin hastalığıdır. Herkes yaşamı boyunca biraz unutkanlık yaşar ki,  bu normaldir.  Ancak, yaşlandıkça, hafıza kaybı, demans veya Alzheimer gibi beyin içinde daha büyük bir sorunla ilişkilendirilebilecek normalden daha unutkanlık yaşadığımızı fark edebiliriz. Bazen bu terimler birbirinin yerine kullanılsa da, her birinin farklı bir anlamı vardır.

Hafıza kaybı : Hafıza kaybı, karakter dışı olan anormal miktarda unutkanlık anlamına gelir. Kısa süreli, uzun süreli  amnezi gibi birkaç farklı hafıza kaybı vardır. Bu unutkanlığın kendisini çözme şansı olduğu gibi zamanla kötüleşme potansiyeli de vardır. Sık veya çok fazla hafıza kaybı, daha büyük bir  sorunun belirtisidir. Bu nedenle, siz veya sevilen bir kişi normalden daha fazla unutkanlık yaşıyorsa, sorunun kökenini araştırmak için bir doktorunuzdan  randevu alın.

Demans :  Bunamaya bağlı hastalıkların çeşitli şekilleri olsa da, bunama kendi başına bir hastalık değildir. Daha ziyade, hafızada ve diğer bilişsel işlevlerde bir düşüşün neden olduğu semptomları tanımlamak için kullanılan bir terimdir ve birisinin tipik günlük işleri yerine getirme kabiliyetinde azalma ile sonuçlanır. Demans semptomları (bilişsel problemler, halüsinasyonlar, duygudurum dalgalanmaları, vb.) ilerleyicidir, yani zamanla kötüleşirler. Demansla ilgili spesifik semptomlar, beynin  hastalıktan zarar gördüğü bölümleriyle belirlenir. Hafıza kaybı, Alzheimer’da olduğu gibi bunamaya bağlı bir hastalığın tipik bir belirtisidir.

Alzheimer : Alzheimer, hafızada ve diğer bilişsel işlevlerde yavaş yavaş düşüşe neden olan bir beyin hastalığıdır. Hastalığın  ilerlemesini önlemeye veya yavaşlatmaya yardımcı olmak için katılabileceğiniz faaliyetler vardır. Yaşam tarzınız, alışkanlıklarınız ve günlük aktivitelerinizin beyninizin sağlığı üzerinde büyük etkisi vardır. Yaşınız ne olursa olsun, bilişsel becerilerinizi geliştirmenin, hafıza kaybını önlemenin ve gri hücrelerinizi  korumanın birçok yolu olduğunu unutmayın.

Yaşa bağlı hafıza kaybının 3 nedeni

Hafızanın oluşumu ve geri dönüşüne karışan beynin bir bölgesi olan hipokampusta,   yaşla birlikte oluşan dejenerasyon ve hücre kayıpları.

Beyin hücrelerini koruyan hatta  onarabilen  hormonlar ve  bazı özel proteinlerin  yaşla birlikte azalmaları.

Yaş ilerledikçe damarlar içerisinde oluşan kireçlenmeler nedeniyle  beyne giden kan akışını azalması, hafızayı bozup,  bilişsel becerilerde değişikliklere yol açabilir.

Demansa karşı normal unutkanlık

Çoğu insan için, hafızada ara sıra yaşanan kopmalar  yaşlanma sürecinin normal bir parçasıdır, ciddi zihinsel bozulma veya demansın başlangıcı için bir uyarı işareti değildir.

Aşağıdaki tip hafıza kayıpları yaşlı yetişkinlerde normaldir ve genellikle bunama uyarı işaretleri olarak kabul edilmez:

Gözlük veya anahtar gibi düzenli kullandığınız günlük eşyalarınızı  veya her zamanki yerinden başka bir yere bıraktığınız arabanızı park ettiğiniz  yeri unutma.

Tanıdığınız kişilerin  isimlerini unutmak veya  oğlunuzun adına bir torun aramak.

Bir randevuyu hatırlamamak.

Bir odaya girdiğinizde kısa bir süre neden  orada olduğunuzu bilmemek.

Kolayca dikkatinizin dağılması.

Kitap  okurken  ya da bir konuşmanın ayrıntılarını hatırlamakta zorluk çekiyorsanız.

“Dilinizin ucunda”olduğu halde hatırlamamak.

Herkesin hafızası yaşla birlikte daha da kötüleşir, öyleyse normal yaşlanma ile Alzheimer hastalığının belirtileri arasındaki farkı nasıl söyleyebilirsiniz? Uzmanlara göre, ikisi arasında kesinlikle bir ayrım var.   Alzheimer hastalığının  normal bir yaşlanma sonucu olmadığı altında bazı  nedenler  bulunduğu  bilinmelidir. Alzheimer hastalığı, birisinin beyindeki değişiklikler sonucunda bilişsel problemler gelişir. Başka nedenlerle oluşan değişik demans çeşitleride vardır.

Normalde yaşlanan insanlar da bazı şeyleri unutabilseler de, genellikle onları daha sonra hatırlarlar. Başka bir deyişle, unuttuğunuzu hatırlarsınız. Ancak Alzheimer hastalığı olan bazı insanlarda, bu olmaz. Alzheimer  hastası olan bir kişi ise bir şeyi unutursa  o bilgiyi geri alamaz. Başka birisi  ona hatırlatsa bile  faydası olmaz.

Alzheimer’ın bireyleri farklı şekilde etkilediği bir gerçektir. Bu yüzden herkes aynı semptomlara sahip olmaz.  Siz veya aile üyelerinizin Alzheimer belirtileri yaşadığı konusunda endişeleriniz varsa, bir sağlık uzmanıyla görüşmeniz gerekir.

 Alzheimer hastalığının diğer belirtileri :

Görevleri tamamlama zorluğu: Alzheimer’lı insanlar markete gitmek gibi günlük işlerde zorluk çekebilir. Uzun süreden beri  aynı markete gidiyorsunuz bir gün gene aynı markete gittiğinizde nerede olduğunu hatırlamazsanız  veya  eve nasıl döneceğinizi bilmiyorsanız işte bu Alzheimer belirtisidir. Yeni çıkan teknolojileri takip edememek veya bunları uygulamalarda karşılaşılan zorluklar normal yaşlanma belirtileridir.

Kelimelerde sorun: Alzheimer hastalığı olan kişiler bir sohbete  katılma konusunda başarılı değillerdir. Konuşulandan farklı bir konuya yönelenerek  ortamda bulunanları şaşırtırlar.  Bir nesneyi yanlış isimde çağırabilirler. Normal yaşlanma yaşayan birisi ise bir toplantı sırasında bahsedilen konuların içeriğini tam olarak anlayamayabilir.

Bazı şeyleri yanlış yere koyma:  Alzheimer hastalığı olan kişiler bir  nesneyi her zamanki yerinden farklı bir yere bırakabilir daha sonra ise bunu unuttuklarından onu  bir daha bulamazlar.  Veya kaybettikleri nesneye ihtiyaçları olduğunu bile unutabilirler.  “Gözlüğümü kaybettim  ama gözlüklerime neden ihtiyacım olduğunu bile hatırlamıyorum. ‘’ şeklinde ki ifade tipik Alzheimer bulgusudur.

Görsel algıyla ilgili sorun: Alzheimer’lıların mesafeleri değerlendirmede veya bir merdivenin veya kaldırımın yüksekliğini belirlemede zorluk yaşayabilir. Ya da   başka birinin odada olduğunu düşünebilirler. Normalde yaşlanan insanlar katarakt nedeniyle görme konusunda sorun yaşayabilir. Bu normal bir yaşlılık bulgusudur.

Hafıza kaybınız, çalışma yeteneğinizi etkiler mi?

Yaşa bağlı hafıza kaybında  eski hatıralar veya izlenimler  devre dışı bırakılmaz. Alzheimer’da ise  hafıza tamamen çökmüştür. Eskilerde gider, yenilerde. Yaşlanmaya bağlı aktif kişilerde olan  hafıza kesintileri günlük performans üzerinde çok az etkiye sahiptir. Kişi işini sürdürebilir ve düşündüklerini uygulama becerisine sahiptir.

Hafıza kaybı o kadar yaygın ve şiddetli hale gelirse çalışmanızı, hobilerinizi, sosyal faaliyetlerinizi ve aile ilişkilerinizi bozar.  Alzheimer hastalığının veya bunamaya neden olan başka bir rahatsızlığın veya demansı taklit eden bir durumun uyarı işaretleridir.

Küçük bellek gecikmeleri,  yaşlanmanın normal bir parçasıdır. Diz problemleri, buruşuk cilt veya  görme gücünüzün eskisi  kadar iyi olmaması gibi.

Yaşlılık unutkanlığında şunlar sana  yardımcı olabilir

Yapacağın işler için kendinize notlar yazın. Not defterinizi sürekli yanınızda bulundurun.

Anahtarlarını her gün aynı yere bırakın.

Kelime oyunları oynayın veya sudoku  bulmacaları çözün. Faydasını göreceksiniz.

Hafıza kaybı aynı zamanda Alzheimer hastalığının bir belirtisi olduğu için, bazı hatalarınızın daha ciddi bir durumun  işareti olduğuna dair endişelenebilirsiniz.  Çoğu durumda, endişe için büyük bir neden yoktur. Anahtarlarınızı kaybetmeniz veya birinin adını unutmanız, Alzheimer’ınız olduğu anlamına gelmez. Normal yaşlanma sürecinden dolayı hafızanız azalmıştır.

Hafıza kaybına katkıda bulunan koşullar:

Depresyon

İlaç yan etkileri

Alkol ve uyuşturucu bağımlılığı

Beslenme bozuklukları

Vitamin B12 veya folik asit  eksikliği.

Tiroid hormonlarındaki sorunlar.

Bir eşin ya da sevilen birinin ölümü.

Emeklilik veya eşinden ayrılmak gibi yaşamdaki değişiklikler.

Her türlü stres ve endişe

Bazı ağır hastalıklar

Hafıza kaybında normal kabul edilen bulgular :  Ciddi bellek kayıplarında kişi kendisinde bir sorun olduğunu farkındadır. Bu durumunuz aile üyeleri arasında da endişe yaratabilir.  Eğer sevdikleriniz sizinle hafızanız hakkında konuşuyorlarsa, onları dikkate alıp  bir doktora görünün.

Bir şey almak için bir odaya girdin ve daha sonra almak için neler girdiğini unuttun mu? Birçok insan bunun Alzheimer hastalığının bir işareti olabileceğinden korkuyor. Çoğu durumda, bu unutkanlık bölümleri ya normal yaşa bağlı hafıza kaybını, uyku yoksunluğunu veya stresi yansıtır. Ama daha sonra ne zaman odaya girdiğini, hatta odaya girme olayının tamamını bile hatırlayamadığın zaman,  Alzheimer  bulgularını göstermeye başlamış demektir.

Hafif bilişsel bozulma

Hafif bilişsel bozulma, yaşa bağlı normal bilişsel değişiklikler ile demansı gösteren bulgular  arasında bir ara aşamadır. Hafif bilişsel bozulma  normal yaşla ilgili değişikliklerden daha büyük olan bellek, dil, düşünce ve yargı ile ilgili problemleri içerebilir, ancak hafif bilişsel bozulmayla  normal bellek problemleri arasındaki çizgi her zaman net değildir.  Örneğin, insanların isimlerini hatırlamakta  problem  yaşamanız normaldir. Bununla birlikte, yakın ailenizin ve çalışma arkadaşlarınızın isimlerini unutmak ve bir süre sonra hala hatırlayamamak normal değildir.

Hafif bilişsel bozukluklarınız varsa, siz ve aileniz ya da yakın arkadaşlarınız büyük olasılıkla hafızanızdaki ya da zihinsel işlevinizdeki düşüşü  fark edeceksiniz.  Ancak, demans hastalarından farklı olarak, günlük yaşamınızda başkalarının yardımına  ihtiyaç duymadan normal yaşantınızı sürdürebilir, işinizde  çalışabilirsiniz.

Hafif bilişsel bozulma yaşayan bir kişi  sonunda mutlaka  Alzheimer hastalığı veya başka bir demans türü gelişecek diye bir kural yoktur. Tahmin etmek zor olsa da,  genel olarak hafıza bozukluğu derecesi ne kadar yüksek olursa, gelecek günlerde demans gelişme riski de o kadar artar.

Hafif bilişsel bozulmanın belirtileri

Bir şeyleri sık sık kaybetme veya yanlış yerlere yerleştirme.

Konuşmaları,  önemli randevuları veya olayları sık olarak  unutmak

Yeni tanıdıkların isimlerini hatırlamakta sorunlar.

Bir konuşmanın akışını takip edememe.

Hafıza sorunları yaşayanlar  doktora ne zaman başvurmalı?

Hafıza sorunları yaşamaya başladığınızı siz veya aileniz fark ederse, başka bir deyişle bu sorunlar yaşantınızı etkilemeye başladıysa doktora baş vurma zamanınız gelmiş demektir.  Bu noktaya gelirseniz,  doktorunuzla en kısa zamanda görüşmek ve derinlemesine muayene olmak için en kısa sürede bir randevu alın. Demans belirtmek için gerekli tüm belirtileri göstermeseniz bile, şimdi küçük bir sorunun daha büyük olmasını önlemek için adımlar atmanın tam zamanı.

Doktorunuz kişisel risk faktörlerinizi göz önüne alarak , belirtilerinizi değerlendirir. Geri dönüşümlü bellek kaybı nedenlerini ortadan kaldırabilir ve uygun bakım almanıza yardımcı olur.  Erken tanı, geri dönüşümlü bellek kaybı nedenlerini tedavi edebilir, vasküler demanstaki düşüşü azaltabilir veya Alzheimer’deki veya diğer demans türlerindeki yaşam kalitesini artırabilir.

Doktor size hafızanızla ilgili birçok soru sorunun yanı sıra  hangi ilaçları aldığınızı, yemek alışkanlığınızı, geçirdiğiniz hastalıkları, ve uyku durumunuzu , son zamanlarda depresyon veya stres  problemi yaşayıp yaşamadığınızı ve hayatınızda neler olup bittiği gibi soruların yanıtlarını  bilmek isteyecektir. Muhtemelen, doktor ayrıca sizden veya aile yakınlarınızdan bulgularınızı  takip edilmesini  ve birkaç ay içinde tekrar kontrola gitmenizi   isteyecektir. Hafıza probleminizin daha fazla değerlendirmeye ihtiyacı varsa, doktorunuz sizi bir nöropsikoloğa gönderebilir.

Bellek kaybının geri dönüşümlü nedenleri

Hafıza kaybınızın otomatik olarak demansınız olduğu anlamına gelmediği bilinmelidir.  Stres, depresyon ve hatta vitamin eksiklikleri gibi sorunlardan dolayı bilişsel problemlerle karşılaşabilirsiniz.  Bu yüzden sorun yaşıyorsanız   tanınızın kesinleşmesi için  doktora gitmeniz çok faydalı olabilir.  Bazen, önemli hafıza kaybı gibi görünen şeylerin  tedavi edilebilir  dış faktörlerden kaynaklanabildiği bilinmelidir.

Depresyon :  Depresyon, hafıza kaybı belirtilerini taklit ederek konsantre olmanızı,  bir şeyleri hatırlamanızı ve işlerinizi halletmenizi zorlaştırabilir. Depresyon yaşlı erişkinlerde sık görülen bir sorundur. Bu   özellikle eskisinden daha az sosyal ve daha az aktif iseniz veya yakın zamanda bir takım önemli kayıplar veya emeklilik gibi önemli yaşam değişimleri yaşıyorsanız geçici olarak konsatrasyon bozukluğu yaşayabilirsiniz.

B12 Vitamini eksikliği:  B12 vitamini nöronları korur ve sağlıklı beyin fonksiyonları için hayati öneme sahiptir.  B12 vitamini  eksikliği beyinde kalıcı hasara neden olabilir. Daha yaşlı insanlar daha yavaş bir beslenme emilim hızına sahiptirler. Bu sorun vitamin B12’nin emilimini de zorlaştırır. İhtiyaç sağlanamaz.

Tiroid problemleri:  Tiroid bezi metabolizmayı kontrol eder.  Metabolizmanız çok hızlıysa, kafanız karışmış olabilir ve çok yavaş ise, halsiz ve depresyonda hissedebilirsiniz. Tiroid sorunları unutkanlık ve konsantre olmak gibi hafıza sorunlarına neden olur. Gerekli ilaçların kullanılması ile olumsuz  belirtileri tersine çevirebilir.

Alkol:  Aşırı alkol alımı beyin hücreleri için toksiktir ve alkol kötüye kullanımı hafıza kaybına neden olur. Zamanla, alkol bağımlılığı da demans riskini artırabilir. Aşırı içmenin zarar verici etkileri nedeniyle, uzmanlar günlük alımınızı sadece 1-2 içecekle sınırlamanızı tavsiye ediyor.

Dehidratasyon:  Daha yaşlı yetişkinler özellikle dehidratasyona duyarlıdır. Kafa karışmasına, uyuşukluğa, hafıza kaybına ve demans gibi görünen diğer semptomlara neden olabilir. Su miktarınızın yeterli olmasına dikkat edin. Hidratlı kalmak önemli olup, günde 6-8 bardak su içmeniz yeterlidir. Diüretik veya müshil kullanıyorsanız veya diyabet, yüksek kan şekeri veya diyare hastasıysanız özellikle dikkatli olun.

İlaçların yan etkileri: Reçeteli ve reçetesiz satılan ilaçların birçoğu veya ilaç kombinasyonları bilişsel sorunlara ve yan etki olarak hafıza kaybına neden olabilir. Bu özellikle yaşlı erişkinlerde daha yaygındır. Hafıza ve beyin fonksiyonlarını etkileyen yaygın ilaçlar arasında uyku hapları, antihistaminikler, tansiyon ve artrit ilaçları, kas gevşeticiler, idrar kaçırma tedavisi  için kullanılan  antikolinerjikler,  gastrointestinal rahatsızlıklarda kullanılanlar , antidepresanlar, anksiyete ilaçları ve ağrı kesiciler sayılabilir.

Yazı dizimiz devam edecek

Yeni bölüm:  “Alzheimer hastalarında denge problemleri ve düşme ‘’

www.haberhurriyeti.com / FİKRET KALMUK

 

Yorum yazın...

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Wordpress Haber Teması Tasarım ve Programlama: Seçkin Talanöz