Son Dakika
21 Ağustos 2019 Çarşamba
”

Alzheimer hastalarında halüsinasyon, hezeyan ve paranoya

Alzheimer’i ve Alzheimerli hastaları anlamak 19. Bölüm

03 Ağustos 2019 Cumartesi, 14:36

Beyinde meydana gelen karmaşık değişiklikler nedeniyle, Alzheimer hastalığı olan insanlar, gerçekte  olmayan şeyleri gördüğünü  veya duyduğunu sanabilir.  Alzheimer’lı bir kişi  hırsızlık, sadakatsizlik veya diğer uygunsuz davranışlarla ilgili olarak ailesinden bir kişiyi veya bakıcısını suçlayabilir. Suçlamalar bakan kişilerde   psikolojik olarak zarar verebilir ama  hastalığın bu davranışlara neden olduğunu unutmayın ve anlamaya çalışın.

Halüsinasyon (varsanı), gerçekten orada olmayan şeyleri duymayı, görmeyi, koklamayı veya hissetmeyi içerir. Örneğin  Alzheimer’lı bir kişi, hiç çocuk olmadığında oturma odasında oynayan çocukları görebilir. Halüsiinasyonlar, yanlış algılar olarak tanımlanmasın arağmen onları yaşayan kişi için çok gerçektirler. Alzheimer veya diğer demans hastası bir kişinin  gördüğü bazı halüsinasyonlar korkutucu olabilir. Bazıları ise  geçmişten gelen kişilerin, durumların veya nesnelerin zararsız ve sıradan vizyonlarını içerebilir. Bu deneyimleri yaşamakta olan  kişiyi bu tür bir olayın olmadığına kolay ikna edemezsiniz.

Sanrılar(hezeyanlar), kişinin gerçek olduğunu düşündüğü yanlış inançlardır. Örneğin, kişi eşinin başkasına aşık olduğunu düşünebilir.

Paranoya, saçma olmayan  ve iyi düzenlenmiş bir düşünme biçimiyle, kişilerden şüphelenmektir. Genelde paranoid kişilik bozukluğuna sahip olan kişiler farklı sebeplerle bir şüphe geliştirirler ve dışarıya bu şüphelerini  belirli bir mantık çerçevesinde anlatabilme kabiliyetine sahiptirler.

Alzheimer hastalığı veya diğer demans hastaları bazen halüsinasyon veya sanrılar yaşayabilir.  Bakım verenler  bu psikolojik rahatsızlıkların   belirtilerini  bilmeleri halinde   hastalarına daha çok yardım edebilirler.

Hastanızın  değişen davranışlarını  kabullenin.

Aile üyelerinin ve bakıcıların şüphelerin ve yanlış suçlamaların hastalıktan kaynaklandığını anlamalarını sağlayın.

Alzheimer’ın orta  veya  geç dönemlerinde sanrılar (gerçek olmayan şeylere sıkı sıkıya dayanan inançlar) ortaya çıkabilir. Karışıklık ve hafıza kaybı ( bazı insanları veya nesneleri hatırlayamama gibi ) yaşanabilir.  Alzheimer’lı bir kişi, bir aile üyesinin mallarını çaldığına ya da polis tarafından takip edildiğine inanabilir. Bu tür şüpheli sanrılar paranoyadır.

Gerçeğe bağlı olmasa da, durum demanslı kişi için çok gerçektir. Demans hastalarının, azalan bilişsel işlevlerle dünyasını anlamlandırmaya çalıştığını unutmayın.

Alzheimer  hastalarında görülen ve kısaca  davranış semptomları olarak değerlendireceğimiz bu durumlarda  ilk tedavi ilaç dışı yaklaşımlar olmalıdır. Ancak bu stratejiler başarısız olursa, semptomlar şiddetli ise veya gittikçe artıyorsa,  hastanın   kendisine  ya da bakıcısına zarar verme şüphesi varsa  ilacın gerekli olup olmadığını belirlemek için tıbbi bir değerlendirme yapılması gerekir.

Antipsikotik ilaçlar bazı durumlarda etkili olsalar da, demanslı yaşlı erişkinlerde ilacın yan etkilerine bağlı olarak oluşabilecek  inme ve ölüm riskleri olduğundan  dikkatli kullanılmaları gerekir. Tıbbi değerlendirme sonucunda hastanızın ilaç kullanmasına  karar verilirse  doktorunuz  ilacın  risklerini ve yararlarını ayrıntılı olarak size aktaracaktır.

Bu davranış bozukluğu yaşayanlara bakıcının yaklaşımı 

İlk olarak ilave olmuş bir sıkıntının veya  huzursuzluğun  bu duruma neden olabileceğini aklınızda bulundurun.

Kullandığı ilaçları düzgün olarak aldığından emin olun. Bazı ilaçların yanlış kullanımları bu tür olumsuz durumlara yol açabilmektedir.

Tüm bunlardan bir sonuç çıkartamazsanız hastanız  rahatsız edici halüsinasyonlar veya sanrılar yaşıyorsa, tıbbi yardım alın.

Bu davranışları tedavi etmek için ilaçlar mevcuttur, ancak dikkatli kullanılmaları gerekir.

 Eğer bir bakıcıysanız ve sevdiğiniz kişi göremediğiniz hataları görüyorsa veya sizi bir şey çalmakla suçluyorsa, “Burada  böcek yok?” veya “Hiçbir şey çalmadım” gibi yanıt vermek insan doğasıdır. Sevdiğiniz birinin davranışlarının muhtemelen Alzheimer veya demansla ilgili beyindeki değişikliklerden kaynaklanır.  Küçümseyen, savunmacı olmak veya  tartışmak etkili olmayacaktır.

Aşağıdaki  ipuçları  halüsinasyonlar ve yanılsamalar yaşayan  hastanıza yardımcı olacaktır.

Sakin olun ve tartışmayın.

Güvence ve anlayış  sağlayın.

Alınmayın.  Kişiyi rahatsız eden şeyi dinleyin ve bu gerçeği anlamaya çalışın. O zaman güven verici olun ve kişiye onu ve sorununu  umursadığınızı  ona belli edin.

Tartışma ya da ikna etmeye çalışmayın.

Bireyin fikirlerini ifade etmesine izin verin. Görüşlerini onaylamanız iyi sonuç verir.

Basit bir cevap sunun. Düşüncelerinizi  bireyle paylaşın, ancak basit tutun. Uzun açıklamalar veya nedenler ile kişiyi boğmayın.

Odağı başka bir etkinliğe geçin. Bireyi bir faaliyete dahil edin veya basit  bir iş için yardım isteyin.

Kayıp öğeleri çoğaltın. Kişi genellikle belirli bir öğeyi arıyorsa, birkaç tane kullanılabilir duruma getirin. Örneğin, kişi her zaman cüzdanını arıyorsa, aynı türde iki tane satın alın.

Deneyiminizi başkalarıyla paylaşın.

Sevdiklerinizin tepkilerinin altında korku duyuyorlarsa  gözlerine bakarak  korkularını kabul ederek onaylayın. Doğrulayıcı bir ifadeye örnek olarak, “Birinin sizinle evde olduğunu düşünmek korkutucu olmalıdır” diyebilirsiniz.  Bu yanıtla, sevdiklerinizin korkusunu kabul etmiş olursunuz.

Hemen çevreyi araştırın. Bazen sebep hemen çevrededir. Güvencesinizle ilgili korkularını onayladıktan sonra sebebini belirleyin. Görmediğin bir şey mi görüyorlar?  Nerede ve ne olduğunu bulun. Günün belli bir saatinde mi görüyorlar? Belki de günün belirli bir saatinde pencereden ışıklandırmanın yarattığı gölgeler hastanızda farklı algılamalara yol açıyordur. Perdeleri   o saatte  kapatarak ya da  hastanızı  farklı bir odaya geçirerek bu sorundan kurtulabilirsiniz.

Dikkat dağıtma kullanın. Artık sevdikleri bir TV şovundaki insanları kendi odasında mı görüyor? Sevdikleriniz odadayken televizyonda şiddetli veya rahatsız edici gösteriler varsa TV’den  uzak tutun ve günün o zamanı için başka bir etkinlik planlayın.

Sevdikleri aktivitelere yöneltin.  Bunlar yürüyüş yapmak,  bulmaca çözmek ,  kart oynamak veya fotoğraflara bakmak olabilir.

Diğer tıbbi nedenleri değerlendirin. Bu konunun altında yatan başka tıbbi nedenler olabilir. Hastanızın doktoruna danışın. Acil halüsinasyona ya da sanrıya verdiğiniz yanıt aynı kalırken, altta yatan tıbbi sorunları dışlamamak için sevdiğiniz kişinin doktorunun önerilerini dikkate alın.

Halüsinasyonlara veya sanrılara neden olabilecek  bazı tıbbi nedenler dehidratasyon, idrar yolu enfeksiyonları, böbrek veya mesane enfeksiyonları veya çeşitli nedenlerle oluşmuş olan ağrılardır.

Hastanızın söylediklerinin hepsinin uydurma olduğunu düşünmeyin. Mesela ‘’Pencerenin önünde bir kişi gördüm.’’ derse. İlk olarak böyle bir durumun olup olmadığını mutlaka araştırın.

Hastanızın yaşadıklarını kabul edin. Bu yanlış algılamadan ötürü onunla alay etmeyin. Aşağılamayın. Evde küçük çocuklar varsa onlara da nasıl davranmaları gerektiğini anlatın.

Alzheimer hastası olduğu kişinin  hastalıklarını ve aldığı ilaçları doktoruna danışın. Bazen bir hastalık veya ilaç halüsinasyonlara veya sanrılara neden olabilir.

Gördüğü veya duyduğu kişi hakkında tartışmaya çalışmayın.

Hastanız yaşadığı bu olaydan dolayı  korkuyorsa onu rahatlatın.

Kişinin güvende olduğundan ve hiç kimsenin kendisine zarar veremeyeceği  konusunda ona güvence verin.

 Paranoya

Alzheimer hastalığı olan bir kişide, paranoya genellikle hafıza kaybıyla bağlantılıdır. Hafıza kaybı gittikçe kötüleşebilir.  Unutan kişi  paranoyak olabilir.

Bir şeyleri nereye koyduğunu unuttuğu  için başka bir kişinin eşyalarını aldığına inanabilir.

Zaman zaman bakıcısını veya aile fertlerini tanımıyabilir. Bu kişinin yabancı olduğunu düşünüyorsa ona  güvenmeyebilir.

Kişinin tanıtıldığı insanların ona  zarar vereceğine  inanabilir.

Az önce verdiğin yol tarifleri ile  onu kandırmaya çalıştığınızı düşünebilir.

Paranoya eğilimdeki bir Alzheimer hastası  başkalarını suçlayabilir, çünkü ona başka hiçbir açıklama mantıklı görünmemektedir.

 Paranoya ile başa çıkmak için bazı ipuçları

Kişi sizi bir şey için suçlarsa tepki vermemeye çalışın.

Kişiyle tartışmayın.

Kişinin güvende olduğunu bilmesini sağlayın.

İlginizi göstermek için nazik dokunma veya sarılma kullanın.

Diğerlerine, kişinin bu şekilde davranışını  açıklayın. Alzheimer hastası  olduğunu anlatın.

Kişiyi rahatlatacak  şeyler arayın ve  bunları onunla paylaşın. Örneğin, bir fotoğraf veya hatıra defteri hakkında konuşmak iyi gelebilir.

Ayrıca, Alzheimer hastalığı olan bir kişinin belirli bir şekilde davranmak için iyi bir nedeni olabileceğini unutmayın. O paranoyak olmayabilir. Zayıf ve yaşlı insanlardan faydalanan insanlar var. Birinin Alzheimer’daki kişiyi kötüye kullanmaya veya ondan para veya maddi bir şey  çalmaya çalışıp çalışmadığını öğrenin.

Alzheimer’lı insanların yaklaşık yüzde 36’sının sanrı olduğu ve yüzde 18’inin halüsinasyonlar  yaşadığı  düşünülmektedir. Psikotik semptomlar Alzheimer hastalarında belirgindir, artan fonksiyonel düşüş ve hastalığın daha hızlı ilerlemesi ile ilişkili oldukları  belirlendi.

 Yazı dizimiz devam edecek

Gelecek bölüm:  ‘’Alzheimer hastalarında banyo ve tuvalet sorunları’’

www.haberhurriyeti.com / Dr. Cem Aydemir

Yorum yazın...

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Wordpress Haber Teması Tasarım ve Programlama: Seçkin Talanöz