Çeşme içerisinde gezerken

Çeşme’ye geldiğinizde ilk karşılaştığınız yer olan çarşı, Çeşme girişinden başlayarak sağlı sollu dükkanların ve iş yerlerinin yer aldığı uzun bir yol boyunca devam eder. Buradaki dükkanların bir kısmı eski Çeşme evlerinin alt katlarının  dükkan haline getirilmesiyle  oluşmuş olmasına rağmen  çoğu  yeni binalardır. Çarşının  orta kısımlarında bulunan Emir Çaka Bey kültür merkezi, 1832 yılında yaptırılan  büyük bir kilise olan Ayios Kharamlambos kilisesinin restore edilmesiyle oluşturulmuş. Özellikle  yaz aylarında i sergi , konser ve kültürel faaliyetleriyle tanınır.
Çarşının bitim yerindeki  eski halk evleri binası ile bunun etrafındaki  yapılar  Çeşme’ye özgü  mimariyi yansıtması açısından önemlidir. Meraklıların hemen ilgisini çeker. Çevresinde çay bahçelerinin bulunduğu küçük bir meydandan başlayan kordon Teke plajına kadar uzanır. Burada mola vermek isterseniz civardaki pek çok restoran ve  cafe’ den faydalanabilirsiniz. Teke plajı Çeşme içerisindeki tek plaj olma özelliği nedeniyle bu civarda kalanlar tarafından tercih edilir.Kordon civarında  akşam saatlerinde yoğun bir hareketlilik ve kalabalık  göze çarpar.Buzlu badem. Çekirdek, mısır ve dondurma satıcıları bu civarda gezinen kişilere  yiyecek  bir şeyler  satmanın  telaşını yaşarlar.
Çeşme meydanının sol tarafında Çeşme Kalesi yer alır. Çeşme kalesinden limana kadar uzanan sahil kısmı yat limanı olarak düzenleme çalışmaları devam etmekte. Buradaki marinaya  yatların gelmesiyle bu bölgenin daha da hareketleneceği düşünülüyor. Çeşme limanın sol tarafında kalan ve yüksekliği 174 m olan Karatepe, Çeşme’nin  kuşbakışı görülebilecek en güzel yerlerinden birisidir. Karatepe’nin üst kısmından Çeşme ve Çeşme Limanının doyumsuz güzelliğini ve güneşin batışındaki renk armonisini izleyebilirsiniz.
Çeşme’yi daha iyi anlamak için, tarihi çeşmelerini, kervansarayı,Çeşme kalesini, müzesini,Çeşme evlerini, Hasan paşa türbesi   görülmesi gereken yerlerdir.Çeşme kalesinin arka tarafında yer alan açık hava tiyatrosu, yaz aylarında bir çok konserin  ve tiyatro gösterisinin sunulduğu bir yerdir.Çeşme ile  Ilıca arasındaki Çeşme kültür merkezi ise kapalı sinemaları, alış veriş merkezleri ve çeşitli konferansların yapıldığı salonlarıyla  Çeşmede kültürel hayatın gelişmesine katkı sağlar.,

KERVANSARAY

Çeşme kalesinin bölgede sağladığı güvenlikten sonra  ticaret hayatı  canlanarak, eskiye göre çok gelişir. Bu durum bölgeye gelip gidenlerin  konaklamaları amacıyla bir   kervansaray yapılması  ihtiyacını yaratır.  Bunu sağlamak amacıyla Kanuni Sultan Süleyman’ın isteği ile 1539 yılında Papuçcuoğlu Ali tarafından bir han ve kervansaray yapılır .Evliya Çelebi Seyahatnamesinde bu kervansarayın bu bölge için çok gerekli olduğundan bahseder. Kervansaray iki katlı ve tipik Osmanlı mimarisi ile inşa edilmiştir. Giriş katında geniş bir avlu bulunur. Bu avlunun çevresinde kervansarayda kalanların çeşitli ihtiyaçlarını karşılandığı dükkanlar ile hayvanların konaklaması için geniş odalar  yer alır. Üst katında ise tüccarların mallarını saklayacağı  depolar ile gece kalma odaları vardır. Aslına uygun restore edilen bu kervansaray, günümüzde  otel olarak kullanılmakta.

HASAN PAŞA TÜRBESİ

Çeşme mezarlığını yan tarafında bulunan Hasan Paşa Türbesinin ilginç bir öyküsü vardır. Rivayet olunduğuna göre Çeşme Kalesini yapmak için gönderilen Hasan Paşa kale inşaatı yerine bir han yapmaya başlar. Bunu öğrenen padişah, Hasan Paşa’nın emirlerine uymadığı için hemen idam edilmesini emreder. Bunun üzerine Hasan Paşa Çeşme’de idam edilir. Fakat daha sonra kale inşasında çalışacak kişilerin yatacak yeri olmadığı için çalışanların kalması için bu hanı yaptırmaya başladığını öğrenir.Bunun üzerine padişah Hasan Paşa’yı gereksiz yere astırdığını  anlayarak çok üzülür. Ve idam edildiği yerde bir türbe yapılmasını ister.   Hasan Paşa veya  maktul Hasan Paşa türbesi için anlatılan  bu hikaye gerçek mi bilinmez ama yüzyıllardır  kuşaktan kuşağa bu şekilde  aktarılır.

ÇEŞME  KALESİ

1400 YILINDA Çeşme, Anadolu ticaret yollarının en önemli bağlantı noktalarından birisiydi. Çeşme’ye gelen mallar  gemilere yüklenerek başka ülkelere nakledilir, yabancı ülkelerden gelen ticari mallar ise Çeşme limanına  indirilirdi. O dönemde İzmir’e kadar uzanan bir yol sayesinde kervanlar Çeşme limanından aldıkları ticari malları rahatça İzmir’e götürürlerdi. Bu ticari konumun haricinde Çeşme bu yöreden geçen gemiler içinde sığınak limanı olduğu gibi, aynı zamanda gemilerin su ve yiyecek ihtiyaçlarını sağladıkları bir merkezdi. Bu ticari yolu kesmek isteyen Venedikliler  1472 ve 1509 yıllarında Çeşme ‘ ye saldırarak oldukça büyük ekonomik ve askeri zararlar verdiler. Bu tür saldırılardan korunmak  ve Çeşme’nin ticari konumunu tekrar güçlendirmek amacıyla  1508 yılında Osmanlı Padişahı 2. Bayezid tarafından bu bölgeye bir kale yaptırıldı.
Kalenin kitabesinin incelenmesi ve çeşitli kaynaklardan elde edilen bilgilere göre kale tamamen Türk Yapımıdır. Türk kale mimarisine uygun borasan denilen bir mimari tarzda yapılmıştır.Bu mimarı stilde tepede kalan cephe daha dar olup,ön cephe daha  geniştir.Yan tarafında  iki tane burç bulunur.İç kalenin ilk bölümü askeri ikinci bölümü ise ikametgah olarak kullanılmaya elverişlidir. Çeşme kalesi yapıldıktan sonra bu kalenin sağladığı güvenle ticaret hayatı gelişerek tekrar eski günlerine dönüşür.  XVI yy başlarında  ünlü denizcimiz Piri Reis tarafından çizilen  bölge haritalarında kalenin yeri gösterilmiştir. Evliya Çelebi 1671 yılında yazdığı seyahatnamesin de  bu kaleden övgüyle bahseder. Çeşme kalesi Yunan isyanı sırasında son faal görevini yapmıştır. 1833 yılından itibaren de önemi iyicene azalarak zaman içerisinde askeri özelliğini tamamen kaybetmiştir.

ÇEŞME MÜZESİ

Çeşme kalesinin içerisinde bulunan Çeşme Müzesi ilk olarak 1965 yılında İstanbul Topkapı sarayından getirilen ve batık Osmanlı gemilerinden çıkartılan silahların sergilendiği bir silah müzesi olarak açılmış ve 1984 yılına kadar aynı işlevine devam etmiştir. Bu tarihlerde müzede bulunan silahların aşırı rutubetten etkilenip oksitlenmeye başladıkları görülmesi üzerine başka müzelere gönderilir.1984 yılından günümüze kadar ise Çeşme Müzesinde Erythrai’den çıkartılan eserler sergilenmekte. Bunların başlıcaları seramik vazolar, kaseler, ufak tanrıça heykelcikleri, kandiller, yağdanlıklar,bu döneme ait gümüş ve bronz sikkeler ve bu civarda çıkartılan amphoralardır. Müzenin girişinde ayrı bir bölümde civardaki mezarlıklardan buraya getirilmiş tarihi mezar taşları meraklıların gözlemine sunulmakta.

Dr. Cem AYDEMİR / 22 EYLÜL 2009