Çeşme kıyılarında Kuvayı Milliye süvarileri..

Çeşme Belediyesi'nin düzenlediği Kitap Fuarı kapsamında, yazarımız Yaşar Aksoy “Kuvayı Milliye” isimli kitabını imzaladı ve ''Çeşme Kıyılarında Kuvayi Milliye'' adlı bir konuşma yaptı. Çeşmeliler konuşmaya çok büyük ilgi gösterdiler. Dinleyiciler tarihi kiliseyi doldurdu. Yaşar Aksoy konuşmasında Çeşme’nin kurtuluşuyla ilgili önemli bilgiler verdi. 

 “Bismillah” diyerek söze başlayan Aksoy, şöyle konuştu:
“Değerli dostlarım, Bismillah deyip sözümüze başlarken bu mübarek Ramazan günü 26 Ağustos sabahı Muratlı eteklerinden saat 5 buçukta gümbürdeyen Türk topçularının gümbür gümbür ateşlerinden sonra, ''Allah Allah'' diyerek Emperyalizmin desteğinde Anadolumuza çıkan Yunan kuvvetlerine karşı Büyük Taarruzu başlatan bütün vatan evlatlarına, bağımsızlık savaşımızın halk savaşçılarına rahmet diliyorum.
Sevgili dostlarım, 16 Eylül günü Çeşme'ye girip Türk bayrağını çeken ilk kumandan olan Ulaştırma Süvari Teğmeni Selahattin Selışık, sonra Orgeneral olmuştur. Kendisi benim anneanne tarafımdan çok yakın akrabamdı. Sağlığında savaşlardan hiç söz etmezdi. Niye diye sorduğumuzda şunu söylerdi rahmetli Orgeneral Selahattin Selışık: ''Savaş kötüdür! Çanakkale'de siperimize düşen büyük bir bomba sonucunda bayılmışım. Sabah uyandığımda en yakın zabit arkadaşımın cesedi üzerinde kaldığımı gördüm bütün gece o altımda ölü olarak yatarken ben onun üstünde sızmış kalmışım... Bunu hiç unutamadım. Beni savaşlardan konuşturmayın ama şunu söyleyeyim, savaşların en doğrusu, en ahlakisi; İstiklal Savaşıdır.'' demiştir.

EMPERYALİZMİN SALDIRISI

Değerli Dostlarım ben sözlerime girmeden önce şunu vurgulamak istiyorum; Yunanlıların, Osmanlılara karşı yaptıkları İstiklal Savaşını bir düşünelim, aynı Yunanlılara bizim yaptığımız İstiklal Savaşını da tam karşısına koyalım. Alexander Ipsilanti isimli bir Yunanlı vatansever Etniki-Eterya isimli bir dernek, bir cemiyet, bir  yeraltı örgütü kurarak 1821 yılında Naden’de Osmanlı ordusuna ilk kurşunu atmasıyla birlikte Yunan bağımsızlık savaşı başlamıştır. Adım adım topraklarını Osmanlılardan kurtararak Yunan Devletini kurmuşlardır. Bu tarihi değişimin tam tersi de doğrudur. Yani Yunanlıların da 15 Mayıs 1919'da İzmir'i işgal etmesinden sonra bütün Batı Anadolu’yu işgal edip, Ankara’nın doğusu Ermenistan ve Kürdistan olacak. batısı Yunanistan olacak şeklindeki bir projenin yırtılıp atılmasıyla başlayan Türk Kurtuluş Savaşı da, Yunanlıları 9 Eylülde İzmir'den denize dökerek Yunan Bağımsızlık Savaşı'nın tam tersini Anadolu'da gerçekleştirmiştir. Yani Yunanlılar bizden, biz Yunanlılardan mücadeleyle kurtularak kendi ulus devletimizi kurmuşuzdur. Her ikisi de birer bağımsızlık savaşıdır ve bu iki milli hareket birbirine karşıt iki hareket değil birbirine paralel iki harekettir.
Bizim kurtuluş savaşımızın bir temel özelliği de, evet bu 26 Ağustos günü Yunanistan gibi bir devletle Mehmetçiklerimiz çarpıştı. Ama Yunanistan'ın arkasında Batı Emperyalizmi denilen büyük bir güç vardı. Bu Batı Emperyalizmi neydi? Bakın şu masayı düşünelim, bu mavi örtülü masaya bakalım. İzmir' in işgalinden birkaç hafta önce 2 Mayıs 1919'da Paris'te bir Barış Konferansı toplanıyor. Gündemde tek madde var, İzmir'i kime vereceğiz? Masada dört kişi toplanıyor ve İzmir'i Yunanistan'a veriyorlar. Masanın başında Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Wilson oturuyor, karşısında İngiltere Başbakanı Lloyd George hemen masanın sağ tarafında Fransa Başbakanı Klemenso onun karşısında da İtalya Başbakanı Orlando. 12 Mayıs'a kadar tartıştıktan sonra Yunan Kralı Konstantine telgraf çekerek bütün batı Anadolu ve İzmir sizindir, erleriniz oraya çıkabilir diyerek emperyalizmin emrini veriyorlar.

METROPOLİT HRİSOSTOMOS

15 Mayıs 1919'da karaya çıkarken, belgesini yanımda getirdim. Fener Patrikhanesine bağlı İzmir Rum Metropoliti Hrisostomos, sahilde Kordon boyunda Yunan ordularını karşılayan bir konuşma yaparak, Yunan ordularına bildiri yayınlamış ve Batı Anadolu'daki bütün Rum Ortodoks kiliselerinde de bu bildiri okunmuştur.
Işgalden bir hafta sonra, yani ilginç bir tesadüf olarak şimdi bu konuşmayı yaptığım St. Haralambos  kilisesinde de, işgalden sonra yapılan ayinde  Çeşme'de Rumların katılımıyla Hrisostomos’un bu beyannamesi okunmuştur. Bakın beyannameyi size okuyalım da nasıl bir bağımsızlık savaşı yaptığımızın temel gerçeklerini görelim.
Hrisostomos:
“- Ey müminler bugün sizleri muhteşem ve ilahi bir törene davet ettik. Bu öyle bir törendir ki milletler uzun yüzyıllar boyunca ancak bir kez gerçekleştirme şansı bulabilirler. Saygı ile eğiliniz. Ama başlarınızı dik tutunuz. Kardeşler beklenen an gelmiştir. Yüzyıllık arzular yerine gelmektedir. Olağanüstü yıllar yaklaşmıştır. Irkımızın büyük bölümünün bulunduğu ananız Yunanistan ile birleşmek yolunda bağrımızı kızgın demir gibi yakan o şiddetli derin ve yapıcı arzunuz işte bugün tarihi minnet ile anılması gereken 15 Mayıs günü İzmir'de gerçekleşiyor. Bugünden sonra büyük vatanımız Yunanistan'ın ayrılmaz bir parçası oluyoruz. Yaşasın Helenizm.. Yaşasın Yunanistan..”

Bir Osmanlı vatandaşı papaz bunları söylüyor.. Değerli dostlarım savaşlar tabi ki çok kötüdür. Ama bir ülkeye bir istila yapıyorsun hem de arkasına batının emperyalizmini alarak çıkarsan, o ülkeyi istila edersen, o ülkede yaşayan halkı yok etmek istersen,  işte buna karşı ayaklanmanın ismine İstiklal Savaşı denir, Milli Mücadele denir, Başkumandan Gazi Mustafa Kemal Paşa hazretleri komutasındaki bir bağımsızlık savaşı denir.
Bu bağımsızlık savaşı 26 Ağustos'ta başlayan büyük taarruzla zafere gider. Bu bağımsızlık savaşı sadece bize ait bir bağımsızlık savaşı değildir. Bu nerede emperyalizmin pençesinde mahvolmuş bir ülke varsa, Asya’dan Afrika’ya, onlara İstiklal bilincini aşılamıştır. O yüzden ilk Kurtuluş Savaşının bütün kahraman Mehmetçiklerini ve başkumandanımızı bir kere daha rahmetle anmamız gerekir.

ALAÇATI ŞEHİTLERİ

Şimdi değerli dostlarım, 9 Eylül'de İzmir kurtarıldıktan sonra, Çeşme'nin kurtuluşu bir hafta sonra 16 Eylül. 15 Eylül'de Mustafa Çavuş Ilgın’dan, Ahmet Çavuş Sinop'tan, Alaçatı'ya süvari birlikleri ile  girerken şehitleri verdik. Alaçatı Pazarı'na gittiğiniz zaman pazarın sonuna doğru yürüyün. Pazarın sonunda palmiye ağaçları ile süslü küçük bir şehitlik göreceksiniz. Ta Ilgın’dan, Sinoplardan kopup gelerek Anadolu'nun şon kurtarılan şehrinin kapılarında şehit olan iki vatan evladının oradaki anıtını göreceksiniz. Fahrettin Altay Paşa süvarilerimizin cennet mekan kumandanı, Orgeneral Fahrettin Altay Paşa bu iki erin kanlar içindeki cesedinin yanına geldiği zaman gözyaşlarını tutamamış ve demiştir ki ''Savaş bitti. Son olarak verdiğimiz bu iki şehide ağlamamak mümkün değil. Ne olur buraya bir ahide yapın.'' demiştir.
Buradan bu iki evladımızın, yani şimdi yükselen bir Alaçatı'yı görelim Türkiye'nin turizm beldesi, sörf beldesi, restoranlar mükemmel herkes cicili bicili elbiselerini giyiyor. Ülkemizin kaymak tabakası Alaçatı'dan akıyor. Alaçatı'nın bu hale gelmesinde herhalde bu iki şehidin de çok büyük rolü vardır. Onlara da burada rahmet diliyorum.

LEYLA KABASAKAL

Değerli dostlarım, Çeşme'nin kurtuluşuyla ilgili ben ilk bilgilerimi ilk hatıralarımı cennet mekan Çeşmeli Leyla Kabasakal teyzeden öğrendim. Bir kadın düşünün ki Kurtuluş Savaşını anlatırken, Atatürk'ü anlatırken, dinimizi anlatırken ayaklansın kürsüde söylev veren kahraman bir komitacı gibi hem ağlayarak, hem hıçkırarak o günleri anlatsın. Inanılmaz bir kadındı. Hepimizin anasıydı. Tüm Çeşmelilerin anasıydı.
Şimdi ben O'nun ağzından kaydettiğim bazı notları sizlere okumak istiyorum: “- Çeşme'nin Kurtuluş gününü biz Çeşmeliler olarak anlatılmaz bir sevinç ile karşıladık. Yunan Ordusu sahildeki eski Hükümet'in önündeki iskeleden binlerce insan Sakız'a ve Yunanistan'a hareket ettiler. Türk Ordusu Alaçatı tarafından 15 ve 16 Eylül'de Çeşme'ye girdi. Mızraklarının üzerinde çatallı al bayraklarıyla Çeşme sokaklarından geçen yüzlerce süvariyi görünce yer yerinden oynadı. Halk askerleri bağrına bastı. Ben o zamanlar küçük bir kızdım. O günlerde söylenen bir halk marşı kimsenin dilinden düşmezdi. Kurtarıcı süvarilerimizi anlatan bu marşla İzmir'e giren suvari kumandanları Fahrettin Paşa ile tümen kumandanları Mursel Batu, Zeki Soydemir, Suphi Kula isimli albaylar iftiharla bu marşta yansıtılmakta ve isimleri yaşatılmaktaydı. Ben bu marşı ilk defa Leyla Kabasakal'dan dinledim ve hemen banda aldım. Anlattıkları daha geniştir, sayfalar dolusudur. Uluslararası Çeşme tarih ve kültür sempozyumunda da, Çeşme'nin kurtuluşu ile ilgili bir oturumda baktık ki Leyla Kabasakal aramızda, hadi Leyla Teyze gel kürsüye halktan bir vatandaş olarak konuş, dediğimiz zaman bütün herkesi ağlatan bir konuşma yaptı. Ve sonunda kitleye karşı şu marşı okudu.

“- 26 Ağustos'ta süvariler yürüdü.
Sinan Paşa ile her yeri dumanlar bürüdü.
Manisa'yı, Menemen'i süvariler aldılar.
9 Eylül sabahı ak İzmir'e daldılar.
Mürsel, Zeki Paşalar, Suphi Paşalar 
Kolordunun başında Fahri Paşa'ydı inan.”
 
Değeli dostlarım, büyük taarruzla başlayan Başkumandanlık Meydan savaşı orduların değil, milletlerin büyük savaşıdır. Yunan ordusunu kıskaca alan Türk ordusu o kıskacın içinde yine Yunan ordusunun en diri kolordularını yok ettikten sonra geriye kalan Yunan ordusu hızla kaçmaya başlar. Nereye doğru? Izmir'e doğru. Çünkü Izmir'de ve Çeşme'de onları bekleyen gemilere binecekler ve gidecekler. Işte Mustafa Kemal bundan sonra “Ordular ilk hedefiniz Akdenizdir ileri..” demiştir. Buradaki Akdeniz, Antalya veya Mersin değildir. Mustafa Kemal orada Akdeniz derken Izmir'i kastetmektedir.

ÇEŞME’NİN KURTULUŞU

30 Ağustos'la, 9 Eylül Izmır' in kurtuluşu arasında bakın 10 gün var.. 1 Eylül Uşak'ın kurtuluşu.  Türk ordusu yıkılmış bir Uşakla karşılaştı şehrin dörtte biri yıkılmıştı. Manisa, Turgutlu, Alaşehir Yunan ordusunun  geçtikleri her yer düşman tarafından ateşe verildi..
9 Eylül’de İzmir kurtulmuştur.
Dokuz günde kaçan bir orduyu takip eden süvari kolordusudur. Hangi süvari kolordusudur? Kurtuluş Savaşının en kahraman birliği Orgeneral Fahrettin Altay komutasında ki 5. süvari kolordusudur. Bu süvari kol ordusu Yunan Ordusunun ensesinden kovalıyor... Sürekli takip ediyor. Bütün kumandanlarımızı rahmetle anmamız lazım. Bu kumandanların içinde en önemli tabi ki tümen dediğimiz zaman fırkaları kastetmemiz lazım daha sonra alaylar, daha sonra taburlar, daha sonra bölükler ve takımlar..
En önde ki takımların içinde Çeşme'ye ilk girip Türk Bayrağını Hükümet sancağında 16 Eylül sabahı göndere çeken Süvari Ulaştırma Üst Teğmeni Selahattin Efendi'de vardı. Selahattin Selışık, Çeşme'ye ilk giren süvari zabıta olarak tarihe ismini yazdırdı. Kızı Avukat Ayla Selışık yanıbaşımda konuşmacıydı ancak ikindi namazında gittiği bir cenazede geçirdiği kriz sebebi ile evinde tedavi altına alındı. Bana; ''Babamdan duyduklarını ben anlatacağıma sen anlat Yaşar'cım.'' dedi.
Çünkü Üsteğmen Selahattin Selışık aynı zamanda benim anneannemin halasının kızıyla evlidir. Selahattin Amca'dan Çeşme'nin kurtuluşuyla ilgili dinlediğim birçok hikaye arasında sadece birini anlatıcam. Üsteğmen Selahattin Efendi 26 Ağustos'tan beri atının üzerinden inmemiştir. Üstünde ki elbiseyi değiştirmemiştir ve bir yer yatağında uyumamıştır. Atının üzerinde uyuyarak buralara gelmiştir. Çeşme'ye geldikten sonra Çeşme'yi düşmandan temizledikten sonra Sakız'a gitmekte olan büyük Yunan donanmasını gördükten sonra erlerine dönüp ''Vatan toprağımızı da, şu denizi de kurtardık'' demiştir. Ardından, ''Şu çizmemi çıkartmama yardım edin de ayaklarımı şu vatan denizine sokayım'' demiştir. 26 Ağustos'tan beri çizme çıkmamış. Emir eri Mehmet, üsteğmenin çizmesine asılır, ancak çizmeyi çıkartamaz. Üç dört asker daha çağırırlar ve hızlı bir şekilde çizmeye asılırlar. Çizme taban derisi ile birlikte çıkar. Tabanın kanlı eti ortaya çıkar.. Ancak üsteğmen olsun der, ben vatan denizine ayaklarımı sokucam. Ve, cayır cayır yanan ayaklarını Çeşme'de deniz suyuna sokar.

İZMİR’İN KURTULUŞU

Değerli dostlarım, bir istiklal savaşını, bir ülkenin emperyalizmden kurtuluşunu tam manasıyla kafanızda canlandırabilmek için bir başka sahneyi de gözlerinizin önüne getirmek istiyorum. Tarih 8 Eylül 1922'dir akşamüstü saatlerinde Manisa'ya giren Manisa'nın alev alev yandığını gören Fahrettin Altay Paşanın Türk süvarileri, hiç durmadan, Manisa'nın içinden geçen süvariler Sabuncubeli'ne gelip gece Izmir'e girmek isterler ama Sabuncubeli sırtlarından açılan bu serbest ateşin sonucunda yerlerinde dururlar.
Gece yarısından sonra Sabuncubeli tepelerine gönderilen öncü kuvvetler gece karanlığından istifade eden düşmanın  kaçtıklarını ve tepeleri boşalttıklarınıişgal görürler. Bu sırada Mustafa Kemal'den emir gelir: ''İzmir’e girmek  için günün ağarmasını bekleyin''. Bütün süvariler sabah şafak sökerken ''Allah Allah'' diyerek Izmir'e doğru akacaklardır. Işte orada birinci ordu komutanı sakallı Nurettin Paşa gelir ve süvarilerden bazılarını kenara alır. Yüzbaşı ŞerafettinAlbayım der  kenara çeker. Sen hükümet adına bayrağı çekeceksin, o halde sana alay sancağını veriyorum. O kişi alay sancağını alır beline bağlar. Öbür albaya der ki sen Kadifekale'ye bayrak çekeceksin ordular Izmir'e girerken istikamet, senin bölgen Kadifekale. Albay Reşat Allah rahmet eylesin bir kahraman. Bir başkasına da der ki Çeşme' giren Selahattin Efendidir bu. Üsteğmenim der, sen iyi çarpıştın 26 Ağustos'tan beri sana bir ödül. , Yunan Postanesine  Türk Bayrağını sen çekeceksin der, oda emredersin komutanım der. Ve bayrağı beline  dolar. Zeki Kumandan sen Sarıkışla'ya çekeceksin der.
Sabahla birlikte ''Allah Allah'' diyerek süvariler üç koldan Izmir'e atılırlar. Bu öyle bir yarıştır ki öyle bir mücadeledir ki ondan sonra kimse geriye bakmaz. Herkes önüne bakmaktadır. Benim öz amcam teğmen Ali Rıza Akıncı bir anda kendini en önde bulmuştur. Ikinci tümene bağlı oldukları için Bornova, Halkapınar, Kordon boyu istikametinden gelmektedirler. Halkapınar'a geldikleri zaman yakında ki bir fabrikadan açılan ateş sonucunda 4 şehit vermişlerdir. Bir tanesi Trabzonlu, bir tanesi Erzurumlu, bir tanesi Adapazarlı, bir tanesi Konyal'lı. Hatıralarında şöyle der, dördü birden atlarından düşüp şehit oldukları zaman başları İzmir istikametini gösteriyordu. Bize durmayın diyorlardı. Teğmen kendini bir anda Konak Meydanında bulur.
Bayrağı Konak meydanında bulunan Hükümet Konağı'na çakıcak olan kişi ortada yoktur gerilerdedir. Ama Türk süvarileri Konak Meydanı'na girdikleri zaman büyük bir kalabalık toplanmıştır. Hepsi ağlayarak Hükümet Konağında dalgalanan Yunan Bayrağını gösterirler. Herkes korkuyla Yunan’ın sadece kapıları kilitleyip gittiklerini ve geri döneceklerini söylemektedir. Bir vatandaş teğmenim indirin şu bayrağı da içimiz rahat etsin der. Ancak teğmenin üstünde bayrak yoktur. “Allahını seven bir bayrak versin” der. Bir nine göğsünden bayrağı çıkartır ve teğmene verir. Bu bayrak elle yapılmış bir bayraktır. Nedeni ise Yunan ordusu işgal sırasında Izmir'deki bütün evleri aramış ve Türk bayraklarını toplamıştır. Yakmıştır..Halkın elinde bayrak yoktur.
Ancak Türk halkı Mustafa Kemal Ordusunun Izmire yaklaştığını duyunca kırmızı masa örtüsünü, kırmızı perdesini,kırmızı etekliğini bozmuş beyaz patiskalardan kendi elleriyle Türk Bayrakları yapmışlardır. Türk anasından bir tanesi de o bayraklardan bir tanesini göğsüne koymuştur. Teğmen bayrağı alır üç defa öper başına koyar  Biraz zaman geçirir bu sırada birileri onu şiddetle sarsar, çabuk olmasını isterler.. Teğmen atının çevresindekilere bir bakar ki ne görsün.. Türk Ordusunun piyadelerini görür..En hızlı koşan atlarla birlikte şehre giren Anadolu evlatları..
 Koşan piyadeleri gören Mustafa Kemal yahu piyadeler dursanıza neden koşuyorsunuz çok yoruldunuz deyince, Piyadeler paşam der İzmir'i kurtaralım da ondan sonra dinleniriz. Değerli dostlarım bu bayrak konusu çok önemli benim ninem de Türk ordusu Izmir'e girerken eliyle bayrak yapmıştır. Turgay Gönenç’in annesi Sırriye Teyze vardı. Ölmeden önce bir gün beni yanına çağırdı. Ve bana İzmir'in kurtuluşundan önce, kendisinin ve annemin bir bayrak yaptıklarını ve onu sakladığını söyledi. Ve o bayrağı bana verdi bu bayrağı halka göster dedi. Ben de o bayrağı yanımda getirdim ve halka gösteriyorum. (Alkışlar.. Alkıilar..)

BİRLİK OLALIM

Tekrar toparlıyorum, savaşlar kötüdür savaşları anlatmak insanların içindeki bazı aşırı duyguları harekete geçirebilir. Ama savaşların en ahlakisi en doğrusu istiklal savaşlarıdır. Bu savaşı dünyada esir olan herkes yapabilir eğer ismi bağımsızlık, istiklal savaşı ise o bizim savaşımızdır. O dünya halklarının savaşıdır.
Çok üzüldüğüm bir şeyi de burada ifade etmek istiyorum. Bugün 26 Ağustos, Genelkurmay başkanımız Türkiye Cumhuriyeti hiçbir zaman bölünmeyecektir, ayakta duracaktır, vatanımız sağolsun, kahraman Mehmetçiklerimiz sağolsun diye bir açıklama yaptı dün. Bugün ise bir gazete bakın ne diyor, ''Işine bak general!''. Konuşma fazla diyor işine bak!
Değerli dostlarım nacizane olarak geldik gidiyoruz. Hangi düşünceden olursanız olun hangi etnik yapıdan olursanız olun, hangi mezhepten olursanız olun, ister iktidar partisi ister muhalefet partisi yanlısı olun ama bir bütün olalım. Bu ulusal sınır içinde barış içinde yaşamaktan başka çaremiz yok. Eğer bunu becermezsek geçmişte Ingiltere başkanı, Amerika Başkanı ve Fransa Başkanın uyguladıkları planı uygulayacaklar. Ankara'nın doğusu Kürdistan ve Ermenistan batısı ise Yunanistan ve batı emellerine açık bir Türkiye.olacak'' diyerek sözlerini bitirdi.

-----

Fotoğraf: Armağan Durkan
Yaşar Aksoy, İzmirli Sırriye teyzenin 9 Eylül öncesi eliyle yaptığı bayrağı gösterdi.