Bak, bak! Araba geçiyor!
Bizde de ekonomik kriz nedeniyle ilk feryat eden sektörlerden biri otomotiv oldu; üretimi durdurdular, işçileri zorunlu izne çıkardılar, sonra ücretsiz izne çıkardılar. Aralarında işçi çıkaran da oldu.
Aşağıdaki, Otomotiv Sanayi Derneği’nin üye listesi. Hemen yanlarında, bu firmaların ne ürettiklerini de yazdım.
Anadolu Isuzu (kamyon, kamyonet, midibüs, minibüs üretiyor).
BMC (kamyon, kamyonet, midibüs, minibüs, otobüs üretiyor).
Ford Otosan (kamyon, kamyonet, minibüs üretiyor).
Hattat (traktör üretiyor).
Honda Türkiye (otomobil üretiyor).
Hyundai Assan (otomobil, kamyonet, minibüs üretiyor).
Karsan (kamyon, kamyonet, midibüs, minibüs üretiyor).
MAN Türkiye (otobüs üretiyor).
Mercedes Benz Türk (çekici, kamyon, otobüs üretiyor).
Otokar (kamyonet, otobüs, midibüs, minibüs üretiyor).
Oyak Renault (otomobil üretiyor).
Temsa (kamyon, kamyonet, otobüs midibüs üretiyor).
Tofaş (otomobil, kamyonet üretiyor).
Toyota (otomobil üretiyor).
Türk Traktör (traktör üretiyor).
Derleyebildiğim kadarı ile bu firmaların kriz sırasındaki durumu şöyle:
Anadolu Isuzu: Bir kez yaklaşık bir ay boyunca üretimini durdurdu.
BMC: Emekliliği gelen hemen emekli ediliyor, ücretsiz izin kullandırılıyor. 2008’de 88 kişi ayrılmış.
Ford Otosan: Kocaeli ve Eskişehir-İnönü fabrikalarında dört kez üretime ara verdi, 300 işçi çıkardı.
Honda: 1 Nisan itibariyle 200 işçi çıkartacağı söyleniyor, çalışanlara “Gönüllü Ayrılma Paketi” sunacakmış. Kendi isteğiyle ayrılan personele 8 maaş verecekmiş.
Hyundai Assan: İşçileri “gönüllü istifa”ya özendiriyorlar; tazminat ve ekstradan iki maaş. Bu yöntemle 130 işçi ayrıldı.
Karsan: 165 işçi çıkardı. Sonra da Renault Trucks ile kamyon üretim anlaşması yaptı.
Mercedes-Benz Türk: Aksaray kamyon fabrikasında üretime 5 hafta ara verip, 160 işçinin teşvikle işten ayrılmasını sağladı.
Oyak Renault: Dört kere üretim durdurdu.
Otokar: İki kere üretime ara verdi. Yıllık ücretli izin kullandırma kararı aldı.
Tofaş: Üç kere üretime ara verdi, 657 işçi çıkardı, 241 mavi yakalı çalışanının da kendi isteğiyle işten ayrılmasını sağladı.
Toyota: Üretime iki hafta ara verdi.
Türk Traktör: 68 işçi çıkardı. 155 işçi kendi isteği ile ayrıldı. Üç kere üretime ara verdi.
Otomotiv firmaları kriz gerekçesi ile bu “tedbir”leri alırken, hükümet “kısa çalışma ve kısa çalışma ödeneği”ni hatırlattı.
Kısa çalışma, “en az dört hafta, en fazla üç ay süreyle işyerinde uygulanan haftalık çalışma süresinin geçici olarak en az üçte bir oranında azaltılarak uygulanması” demek.
Eğer genel bir ekonomik kriz (ulusal veya uluslararası ekonomide ortaya çıkan olayların, ülke ekonomisi ve dolayısıyla işyerini ciddi anlamda etkileyip sarstığı durumlar) veya zorlayıcı sebepler (işverenin kendi sevk ve idaresinden kaynaklanmayan, önceden kestirilemeyen, bunun sonucu olarak bertaraf edilmesine olanak bulunmayan, dışsal etkilerden ileri gelen, geçici olarak çalışma süresinin azaltılması ve faaliyetin tamamen veya kısmen durdurulması ile sonuçlanan deprem, yangın, su baskını, salgın hastalık, seferberlik ve benzeri nedenler) var ise işveren Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na başvurup, “kısa çalışma” düzenine geçeceğini bildirip “kısa çalışma ödeneği” talep edebiliyor.
Eğer talep kabul edilirse, şirketin sigortalı işçisine, son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama net kazancının yüzde 50’si, Türkiye İş Kurumu tarafından ödeniyor. Bu destek en fazla 3 ay verilebiliyor.
Tofaş, Ford Otosan, Oyak Renault ve Hyundai, işçilerine “kısa çalışma ödeneği” almak üzere Çalışma Bakanlığı’na başvurdu. Tam da bu sırada otomotiv piyasasını canlandırmak için otomobil satışlarında alınan Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) araç cinsine göre değişik oranlarda olmak üzere 3 ay süreyle azaltıldı.
ÖTV düzenlemesinin ardından Tofaş, kısa çalışma ödeneği başvurusunu geri çekme kararı aldı. Ancak Ford Otosan, Oyak Renault ve Hyundai Assan böyle bir şey yapmadı.
Ford Otosan ise krizin çalışanlara etkisini asgari düzeye indirmek amacı ile kısa çalışma ödeneği başvurusunda bulunduklarını açıklayarak, ödenekten yararlanması düşünülen personel sayısının kampanyalar sonucu iç ve dış pazar talebine göre şekilleneceğini söyledi. Aynı açıklamaya göre Ford Otosan, 3 aylık ÖTV indirimi sayesinde bu süre içindeki satışları ve üretimi artırarak çalışılmayan süreyi azaltmayı umuyormuş.
Hyundai ile ilgili ise tatsız iddialar var. Bu iddialara göre işçilerini üç ay boyunca ücretsiz izine çıkartan Hyundai, üretim yapmıyor olmasına rağmen kısa çalışma ödeneğinden yararlandı. Devletten alınan ödenekten işçilere kuruş vermeyen fabrika, kısa çalışma ödeneğinin yasal süresi olan üç ayın dolmasıyla birlikte 1700 çalışanının 800'ünü işten attı.
*****
Şöyle bir toparlarsak…
Amerika’nın krizi geldi Türkiye’yi de vurdu.
“Yandım anam” diye ilk bağıranlardan biri otomotiv sektörü oldu.
Otomotiv sektörü dahil işten çıkarmalar başlayınca hükümet “kısa çalışma ödeneği” uygulamasını hatırlattı ve “İşçini atma kısa çalıştır, parasını üç ay süre ile devlet ödesin” dedi.
Dört otomotiv şirketi bu imkandan yararlanmak için başvuruda bulundu. Bu sırada hükümet, otomotiv piyasasını canlandırmak için üç ay süre ile ÖTV indirimine gitti.
(İndirim gelince Tofaş kısa çalışma ödeneği başvurusunu geri çekeceğini açıkladı.)
ÖTV indirimi ile birlikte otomobil satışları patladı, bir hafta içinde neredeyse bütün otomobil stoklar tükendi.
Şimdi…
Demek ki fiyatta kayda değer bir indirim otomobil satışlarını artırmak, piyasayı canlandırmak için yeterliymiş.
Ama bunu kendi kesenden değil devletin vergisi üzerinden yapmak daha tatlı oluyormuş.
(Diğer sektörler de kriz var diye bağıracaklarına dönemsel bir fiyat indirimine gitmezler mi?)
Demek ki krizdeki halkımızda para varmış.
Bir otomobilde 3-5 bin lira indirimi görünce, kriz miriz demeden en az 20-30 bin lirayı bir otomobile verebiliyorlarmış.
Biri bizi kandırıyor ama kim!
sedatpisirici@yahoo.com
|