Tarihten ilginç gerçekler

Osmanlının ilk dış borçlanması. Galatasaray Lisesi'nin açılışı. Şişman sadrazam. İstanbul’un yokuşları. Kızkulesi’nin hikayesi bu yazımızda.

Hasırcılar  Ocağı
Topkapı Sarayın odalarının taban örtüleri genellikte kamıştan yapılan hasır üzerine halı ve kilim serilmesi şeklinde idi. Bunlar  Manyas Gölü’nün kıyısındaki sazlıklardan kesilen  kamışlar   tercih edilirdi. Kamışlar hasırcılar ocağı personeli tarafından döşenecek yere  göre dokunurdu. Sarayın tüm hasırları senede bir kere değiştirilirdi.  Hasır işlerinden hasırcıbaşı sorumluydu.

Kılıç alayı
Yeni bir padişah başa geçtiği zaman yapılan bir törendi. Büyük bir çadır kurulur ,ziyaretçiler bunun içerisine kabul edilirlerdi. Padişah arabasıyla geçerken çadırda bu tören için gelmiş olan kalabalığı selamlayarak tören yerine giderdi. Burada padişah’a Yavuz Sultan Selim’in kılıcı kuşatılır. Hep beraber dua edilmesinden sonra tören son  bulurdu.

Şişman sadrazam
Abdülhamid devri sadrazamlarından  ve  oldukça şişman bir yapıda olan  Ahmet  Vefik  Paşa Bursa valisi olarak görev yaptığı sıralarda şişman bir kişi iş isteği ile kendisine başvurur. Paşa bu şahsı işe almak istemez. Yanındakiler neden böyle davrandığını sorunca ‘ Siz şişmanların ne kadar  tembel  olduklarını bilmezsiniz. Ama ben şişman olduğum için bilirim ‘ diyerek yanıtlar.

Galatasaray Lisesi'nin açılışı
1500'lü yıllarda açılan  Galatasaray  süvari ocaklarına ve Topkapı sarayı hizmetlerine verilecek gençlerin yetiştirildiği bir okul niteliğindeydi. Uzun yıllarda bu işlevini devam ettirmişti. Sultan Abdülaziz  zamanında ise  burada batı metotlarıyla öğretim yapılacağı Galatasaray Sultanisi adlı lise seviyesinde bir Türk okulu kurulmuştu. Bir süre sonra tamamen yanan bu binanın yerine şimdiki okul binası yaptırılarak öğretime günümüze kadar devam edilmiştir.

Redhouse 
 İngilizce Türkçe ve Türkçe İngilizce sözlüklerini hazırlayan James Redhouse  Londra’da doğdu. Genç yaşlarda İstanbul’a  yerleşti. Bir çok devlet görevlerinde bulundu. Hazırladığı  sözlük büyük ilgi gördü. Yaşamını  bu sözlüklerin kapsamını genişletmeye çalışarak geçirip 1893 yılında İngiltere’de vefat etti . Ölümüne yakın çalışmasının Türkçe olan 12 cildini İstanbul’a yolladı. İngilizce olan 12 cildini ise British Museuma teslim etti.    

Bodrumlu Herodot
Yunanlı tarihçi ve antik yazardır. Tarihin babası olarakta bilinir. İÖ 484 yılında Bodrumda  doğdu. Bu gün için dünyada bilinen ilk tarih kitabını olan ve  İÖ 430 yılında yazdığı ‘Herodot Tarihi ‘ adlı eser toplam dokuz cilttir. Herodot aynı zamanda dünyanın pek çok ülkesini gezme olanağı bulduğu ve de burada gördüklerini de kitabına aktardığı için yazdığı eser aynı zamanda  bir coğrafya kitabı ve seyahatnamedir.. 

14 Mart  Tıbbiyenin  kuruluşu
Osmanlı Devletinde hekimler dışarıdan gelenler hariç tıp medreselerinde yetişirlerdi. II.Mahmut  zamanında modern hekim ve cerrahlar yetiştirilmesine karar verilerek 14 Mart 1817 tarihinde Şehzadebaşında ilk tıp fakültesi açıldı. O tarihten beri 14 Mart Ülkemizde tıp bayramı olarak kutlanır.

Osmanlının ilk dış borçlanması
1800’lü yılından sonra   sürekli hale dönüşen savaşlar, devlete büyük bir yük getirir. Bu devirlerde yıllık giderleri karşılamak mümkün olamıyordu. Ruslar’la yapılan Kırım savaşı hazineyi daha da zora sokar. Osmanlı Devleti bu savaşta müttefikleri olan İngiltere ve Fransa’dan borç para ister. Yapılan görüşmeler sonucunda %4 faiz ile  beş milyon İngiliz altını borç  alındı. Garanti olarak bir kısım devlet gelirleri  karşılık olarak gösterildi.

Kızkulesi’nin ilginç  hikayesi
 Bizans İmparatoru Konstantin çok sevdiği kızının bir yılan sokması sonucunda öleceğini bir falcıdan öğrenir. Kızı için güvenli  barınak yapılmasına karar verir. Bu günde mevcut olan   binayı yaptırır. Prenses  buraya yerleşir. Bir ilkbahar günü Konstantin  mevsim çiçeklerinden bir demet  toplatarak  sepet içerisinde bunları çok seven kızına yollar. Bu  çiçek sepetinin içersinde gizlenmiş olan bir yılan prensesi sokarak orada ölmesine neden olur.

Avrupa’da  eski yataklar
Roma İmparatorluğu zamanında  belli başlı tek mobilya yataktı. Geceleri onun üzerinde yatıp, gündüzleri orada misafir kabul ederler, yemeklerini de orada yerlerdi. İngiltere’de yapılan açılıp kapanan yatak ile ranza o devirlerde çok rağbet görür.Yaygın olan adet’e göre de  hamile  kadınlar giyinip süslenip misafirlerini yatakta kabul ederlerdi.

Erbain  soğukları
Erbain Arapça’da kırk demekti. Takvimde  dokuz aralıktan on yedi ocağa kadar süren kırk gün eskilerce kışın en soğuk günleri olarak kabul edilirdi. Bu devreye erbain denilirdi.  Erbain geçtikten sonra kurbanlar kesilir ve ziyafetler verilirdi.

Lale devri
 Osmanlı Devrinde Lale Devri diye bir bölüm bulunmaz.  1718 yılında  Avusturya ile imzalanan Pasarofça barış anlaşmasıyla başlayıp 1730  senesinde Patrona Halil isyanıyla III.Ahmet’in tahtan indirilişine kadar geçen  barış, sakinlik ve ilerlemenin yanı sıra zevk ve safa  devrine ünlü tarihçi Ahmet Refik’in  taktığı isimdir.  Adını, o dönemde İstanbul'da yetiştirilen ve zamanla ünü dünyaya yayılan lale çiçeklerinden alır.

 İstanbul’un yokuşları
 İlginç isimleriyle bazı İstanbul yokuşları.  Şengül Hamamı yokuşu, Deveoğlu yokuşu, Fil yokuşu, Horasancı yokuşu, Kırkmerdiven yokuşu, Dana yokuşu, Camcıçeşmesi yokuşu, Hasan Hüseyin Yokuşu, Pastırmacı yokuşu, Hançerli yokuşu, Balıkçılar yokuşu, Dana yokuşu, Yokuş Çeşme, Etyemez yokuşu, Baruthane yokuşu, Tozkoparan Yokuşu , Otlukçu yokuşu, Mumhane yokuşu, Kaytan yokuşu, Macarlar yokuşu.

Çamlıca Köşkü
Çamlıca   halkın sevdiği ve sık olarak gittiği mesire yerlerinden birisiydi. Günün birinde Sultan Mahmut burada  bir köşk yaptırmaya karar verir.   Abdülhak Molla  bu köşk yapıldığı taktirde halk buraya  giremeyeceğini düşünerek  padişaha ‘ Benim duyduğuma göre buralarda  yeri tam olarak belli olmayan bir evliya yatıyormuş. Sizin yaptıracağınız bina onun mezarı üzerine gelirse çok günah olur. Ayrıca size uğur getirmez, aksilikler bir birini takip eder ‘ deyince padişah bu binayı yaptırmaktan vaz geçer.

Enderun
1839 Tanzimat ilanına kadar  İstanbul Topkapı Sarayında en yüksek dereceli öğretim veren okullarından birisi  Enderun’du.  Okulun amacı yüksek dereceli devlet adamı veya kumandan yetiştirmekti. Bir cins sınıf olan oda denilen yedi aşamalıydı.  Buraya toplam 160 öğrenci  alınırdı.

Duvara giren patrik 
Türklerin İstanbul’u ele geçirmesi sırasında  Patrik ve halk Ayasofya’ya dolup, ayin yapmaya başlarlar. Ancak Bizanslılar bundan sonrası için bir hikaye uydurdular. Sözde Türk askerleri içeri girdiği zaman  mihrabın olduğu yerdeki duvarda bir kapı açılıp  patrik buradan içeri girmiş. Türkler  İstanbul’dan  ayrıldığında Ayasofya tekrar kilise haline dönünce,   duvar yeniden açılacak  patrik  buradan dışarı çıkıp   yarım kalan ayinine devam edeceğine inanmışlardı.

Mahmut  Paşa
 Mahmut Paşa, İstanbul’un kuşatılması sırasında pek çok kahramanlık  gösterince  Fatih’in sevgisini kazanmayı başarmıştı. Sırbistan’ın işgali sırasında çok başarılı olunca  sadrazamlığa kadar  yükselir. Daha sonra  rüşvet aldığı iddiaları  üzerine gözden düşerek  görevinden alınır. Yedikulle zindanlarında   öldürülür. Bu gün Mahmut  Paşa olarak anılan semtte çarşı, cami, hamam, okul ve 265 dükkandan oluşan bir bedesten yaptırdığından  onun adı verilmiştir.

Ahırdaki  Vezirler  
II.Mahmut  zamanında hekimbaşı olan  Abdülhak  Molla  bir yaz  günü   tüm vezirleri Bebek’teki evine davet eder.  Vezirlerin  keyifli olduğu sırada padişahın kayığı görülür. . Hepsi telaşlanıp bir yere kaçmaya çalıştılar. ‘Ahıra saklanın hünkar oraya bakmaz ‘ diyerek hepsine yol gösterdi. Onlarda  ahıra girip  beklemeye başladılar. Abdülhak Molla  padişahı karşılar. Ahırın önünden geçerken de kapısını açıp ‘ işte hünkarım tüm vezirleriniz burada isterseniz  divan’ı burada kurabilirsiniz ‘ der. Bu durumdan hoşlanmayan padişah ertesi gün Abdülhak Molla’yı görevinden almıştır.

Beyoğlu Kralları
Osmanlı imparatorluğunun son zamanlarında  İstanbul Beyoğlu’nda Cenevizlilerle Venediklilerin kalıntısı olan azınlık bir grup yaşardı. O devirlerde devlet otoritesinin azalması nedeniyle Beyoğlu’nda  ayrı bir topluluk olmuşlardı. Avrupa devletlerinin elçiliklerinde desteklediği bu azınlığa yerli halk ‘ Beyoğlu Kralları ‘ ismini takmıştı. Türkçe bilmelerine rağmen asla Türkçe konuşmazlar,  kendi aralarında toplantı ve  balolar düzenleyip  eğlenirlerdi. Cumhuriyet kurulduktan sonra bir anda kaybolan  Beyoğlu krallarını bir daha gören olmadı.

Denizin altı için ilk girişim
Makedonya kralı Büyük İskender  denizlerin dibinde neler  bulunduğunu her zaman  merak ederdi. Bir gün  devrin bilim adamların toplayıp   onlara denizin içerisinde  neler olduğunu gösterecek bir  alet  yapmalarını ister. Uzun uğraşılar sonucunda  suyun basıncına dayanıklı ,içine su sızdırmayan   bir deniz aracı  imal ederler. Denemeler başarılı olunca,  içerisine insan koyup denize  indirilir. Bununla denizin altını ve içini gören kişi  gördüklerini   krala anlatırdı.

Etek öpmek
Kosova savaşı sırasında Murat Hüdavendigar  el öpmek isteyen bir Sırplı tarafından hançerlenerek öldürülmesinden sonra   Osmanlı padişahları el öptürmek yerine kaftanlarına dokundururlardı. Bu zaman içerinde halk arasında etek öptürmek şeklinde söylenmeye başlandı. Büyük sayılan kişinin huzuruna gelince  eğildikten sonra elini eteğine götürür gibi uzatıldıktan sonra başa götürülmesidir. Gerçekte bir öpme olayı yoktur.

1700'lü yıllarda İzmir
1700 yılında  Botanik bilgini Tournefort   hatıra defterine şunları yazmıştı ‘  İzmir doğuda görülebilecek olan  limanların en güzeli. Dünyanın en büyük donanmasını alacak kadar büyük bir körfezin sahilinde kurulmuş. Şehrin sokakları düzgün. Evleri güzel ve sağlam. Kısaca gördüğüm  şehirlerinin hepsinden daha güzel. Şehirde on beş bin kişi yaşıyor. Cami sayısını ise dokuz olarak saydım diyerek İzmir  hakkındaki görüşlerini bu şekilde özetler.

Gerçek  çıkan  rüyalar
- Amerika  başkanlarından olan Abraham Lincoln  rüyasında bir şahıs tarafından tiyatroda öldürüldüğünü görür.Kısa bir süre sonra aynen rüyasında gördüğü gibi öldürülür.
- Hüseyin Avni Paşa rüyasında burnunun kanadığını ve elindeki beyaz mendiliyle silince bunun bir bayrağa dönüştüğünü görür. Rüyasını yorumlayan tabirci kendisinin şehit olacağını söyler. Kısa bir süre sonra   görevi başında şehit  edilir.
-  Zübeyde  hanım  rüyasında  bir ses duyar. Bu ‘ Oğlunu askeri okula gitmesine izin verirsen hep yüksekte kalacak ‘ der. İlk başlarda oğlu Mustafa Kemal’in askeri okula gitmesini istemeyen Zübeyde Hanım bu rüyadan sonra fikrini değiştirerek izin verir.

Eski zamanda bir  tiyatro
İstanbul’un meşhur tiyatrolarından biriside Üsküdar’dı. Kapısının önünde boru ve davul çalarak yoldan geçenleri içeri çekmeye çalışırdı.
Kapıdan girince 4-5 petrol lambasının aydınlattığı toprak bir avlu ve iple bölünmüş oturma yerleri  birinci, ikinci ve üçüncü mevki olarak ayrılmıştı. Birkaç tanede loca bulunurdu. Aktörlerin en sevilenleri olan Kel Hasan gündüzleri yoğurt satar akşamları tiyatroya gelirdi. Diğer sevilen aktörler olan  Kambur Mehmet ve Pervuz Hanım’ın ise okuma yazması bile yoktu

Meddahlık
Meddahlık hikaye anlatma ve taklit yapma yeteneğidir. 1500 yılından beri geleneksel sanatlarımız arasında yer alır. Her gün yeni bir hikaye bulmak ve bunları  halkın beğeneceği şekilde kimseyi  kırmadan üzmeden anlatmak özel bir yetenek  gerektiriyordu. Genellikle kahvelerde  günlük hayattan hikayeler, masallar, destanlar veya fıkralar anlatarak halkı eğlendirmeye çalışırlardı.

Ünlü ilçemiz Bodrum’un adı nereden geliyor ?
 Bodrum ,  ilk olarak  bu günkü kalenin bulunduğu  Zepheria denilen adanın üzerinde kurulmuştu. 1403 tarihinde İzmir’den gelen St.Jean şövalyeleri  bu yarımda üzerine büyük bir şato kurarlar ve bunu Saint Peter’e adayarak  ona Petronium adını verdiler.Bu isim Türkçede zamanla değişerek Bodrum halini alır.

Atı alan Üsküdar’ı geçti
 İzzet Efendinin Neşet Molla isminde  çok yakın bir arkadaşı vardı. Evlerine rahatça girip çıkan bu kişi zamanla arkadaşının karısına göz koyup İzzet Efendiyi karısının başka bir sevgilisi olduğu yönünde ikna etmiş. Sonunda karısının kendisini aldattığına inanan İzzet Efendi karısından boşanır. Bunu fırsat bilen Neşet Molla ise hemen kadınla evlenir. ‘Bundan sonra İzzet Efendinin yüzüne nasıl bakacaksın? ‘ diye soranlara ‘Atı alan Üsküdar’ı geçti demiş.O tarihten sonrada geç kalınan işler için kullanılır olmuş.

Ceneviz ve Cenevizliler
İtalya’nın  Cenova şehrinde 12.yy dan 1805 yılına kadar hüküm sürmüş olan bir kent devletidir. Gemicilik ve denizcilikte çok gelişmiş olan bu ufak devlet Akdeniz bölgesinde pek çok koloninin sahibi olmuştur. 1492 yılında Amerika’yı keşfeden ünlü denizci  Kristof  Kolomb , Preveze deniz savaşında haçlı donanmasının komutanı olan Andrea Doria’da Cenevizliydi.

İlk  Millet Meclisi
1876 yılında hızla hazırlanan bir anayasanın hükümleri gereğince Meclis-i Umumiye adıyla bir Millet Meclisi oluşturulması gerekiyordu. Meclis 130 kişiden oluşacaktı . Her  Vilayetin Valisi, milletvekili olmaya aday olabilecek kişilerin isimlerini belirlerdi. Meclis üyeleri 1877 yılının 19 Mart günü Dolmabahçe  Sarayında toplandı. İlk meclis  1878 yılının şubat ayında  II.Abdülhamid  tarafından kapatılıp millet vekillerinin görevlerine son verilir.

Gülhane  Parkı
 Topkapı sarayının  dış bahçesiydi. Gül ağaçlarıyla dolu bir bahçe olduğu için Gülhane ismi verilmiştir.  Mustafa Reşit Paşa tarafından Tanzimat Fermanının okunduğu yerdir.  1912 yılında ise   halkın faydalanacağı bir park haline dönüştürüldü. III Ahmet devrinin meşhur lale bahçelerinin burada  bulunduğu bilinmektedir. Cumhuriyetimizin kurucusu Mustafa Kemal’de 1 Eylül 1928 tarihinde alfabemizin yeni Latin harflerini ilk defa bu parkta  halka tanıttı. Atatürk’ün naşı Ankara’ya gönderilirken son tören bu parkın Sarayburnu tarafında 19 Kasım 1938 tarihinde  yapıldı.

Karakucak  Güreşleri
Türklerin en eski  milli güreşlerindendir. Çimen veya toprakta vücudun üst kısmı çıplak olarak yapılan serbest stilde ve yağ kullanılmayan   güreşlerdir.Bir karşılaşmanın süresi altı dakika,uzatma  üç dakikadır. Güreşçiler   yaş, kuvvet ve ustalıklarına göre sınıflara ayrılırlar. Pehlivanlar keçi kılından dokunan  pıtpıt denilen kısa bir pantolon giyerler. Ayakları çıplaktır.

Kendinizi Türklere emanet edin
 Boğdan Beyliğinde  uzun bir süre hüküm süren kral Stefan 1475 yılında Osmanlı Ordusunu yenme başarısı göstermişti. O tarihlerde kensine "Hristiyanlığın şövalyesi" ünvanı verilmiştir. Stefan ölüm döşeğinde, evlatlarına, "Belki de yakında korumaya muhtaç olacaksınız. Böyle bir durumla karşılaşırsanız kendinizi Türklere emanet ederseniz onlar  adil ve merhametlidirler" diyerek nasihat etmişti.       

Terleyen  mermer
 Ayasofya Müzesinin  beyaz renkli mermer yaz ve kış aylarında terleme özelliği ile dikkat çeker. Terleyen direk olarak bilinen bu sütunun ortasında bir delik bulunur.Buraya parmaklarını sokanlar bir ıslaklık hisseder.  Bu deliğin içerisine parmağını sokup çevirenlerin o anda akıllarından geçen dileklerin gerçekleşeceğine inanılır. Fakat işin aslı, gözenekli bir taştan yapılmış olan bu sütun zemindeki nemi sürekli olarak yukarı ilettiği için bu bölgede oluşan ıslaklığın hiç kaybolmaması.

Göktürk ( Orhun ) yazıtları
Tarihimizin  en eski belgeleridir.  Moğolistan sınırları içerisinde kalan  Orhun nehrinin yakınlarında bulunurlar. Göktürk yazıtları toplam üç adet dikilitaştan oluşur. Tonyukuk anıtı 716, Kül Tigin  732, Bilge Kağan anıtı ise 735 yılında yazıldığı bilinmektedir.  Bunlarda Göktürklerin siyasal, sosyal, askeri, ekonomik, kültürel yapıları, din ve dünya görüşleri hakkında bilgiler vardır.Yazıtlar, 1889 yılında bulundu.

Sümbül   Efendi   Dergahı
Tahta çıkan her padişah atalarının türbelerini görmek  için Bursa’ya giderdi.Yavuz Sultan Selim bu geleneğe uyup Bursa’ya gider.   Şehzade Cem’inde türbesini ziyaret ederken  veziri olan Koca Mustafa Paşanın  Şehzade  Cem’in öldürülmesinde   rolü  olduğunu öğrenir.Onu hemen  idam ettirip  vezirin İstanbul’da  yaptırdığı cami, medrese ve dergahın da yıkılmasını ister. Yıkımı izlemek için oraya giden  padişah   Sümbül Efendi ile karşılaşır. Her zaman saygı duyduğu  Sümbül Efendi  ‘ Padişahların  söyledikleri emirdir. Mutlaka yerine getirilir.Sizden ricam  dergahı değil de  üzerindeki bacaları yıkalım  ’deyince padişah  bu öneriyi anlayışla  karşılayınca    dergahın yıkılması önlenir.