BİR ŞEY YAPMALI… (1)
Prof.Dr.Ali GÜNGÖR
Ege Üniversitesi
Mühendislik Fakültesi
Makina Mühendisliği Bölümü Başkanı
agungor55@yahoo.com
Teğet geçen bir kriz, sarsılan sanayimiz, küçülen firmalar, işsizlik…
Yine de yeni arayışlarda bulunan firmalarımız, kuruluşlarımız.
Bu dar boğazlardır ki firmalarımızı dışa açılmaya zorladı, bu bağlamda çok iyi durumda olan firmalarımız var.
Bu teğet de umarım bizleri yeni ufuklara öteler.
Bu teğet evlere de vurdu…
Faturalar kabarık. Hele ki “elektrik faturaları”, “hele ki telefon faturaları” el yakıyor. Havaya ve lafa gidiyor önemli bir bütçesi evlerin.
Yasalarımızın, yönetmeliklerin yetersizliği, sanayicilerimiz, kişi ve kurumlar üzerlerine düşeni yapmadığından evlerimiz verimsiz çalışan cihazlarla doldu ve dolmakta. Bu verimsizlikler, bilinçsiz kullanımlar, gereğince yeterli önlemlerin alınmamış olması enerji tüketimlerimizi artırıyor.
Kaçımız kullandığımız evsel cihazlarımızı gerektiği gibi verimli kullanmada özen gösteriyor?
Kaçımız bu seçimlerde enerji tüketimlerinin azlığına dikkat ediyoruz?
Kaçımız bazı önerilere gülerek, küçümseyerek bakmıyor?
Bir şey yapmalı, hatta bir şeyler yapmalı…
Birey olarak üzerimize görevler düşüyor. Bu bir şeyler yapma evlerimizden başlayabilir, başlamalı.
Evlerimizde kullandığımız cihazlardan en çok elektrik enerjisi tüketenlerden birisi buzdolapları. Buzdolapları, periyodik olarak ve/veya kısa sürelerle çalıştırılan çoğu aracın tersine, günün 24 saatinde ve yılda 365 gün çalışmaktadır.
Buzdolaplarımızı verimli kullanıyor muyuz?
Verimli kullanım için bazı küçük (yoksa büyük mü?) öneriler:
Bir buzdolabı ya da dondurucuda kullanılan yalıtım malzemesinin kalınlığı , cinsi ve kalitesi, buz eritme sistemi ve kapı-dolap tasarımı gibi faktörler soğutulan hacimde istenen sıcaklık düzeyini sürdürmek için harcanan elektrik enerjisi tüketimini direkt etkiler. Enerji tüketimleri açısından buzdolapları gibi enerji tüketen gereçlerin üzerinde 2002 yılından beri “enerji etiketleri” bulundurulmak durumundadır. Bu etikette harflerle belirtilen verimlilikler arasında A sınıfı olanlar en verimli olanları ve G sınıfı olanlarda en kötü cihazları göstermektedir.
Meraklı okuyuculara ve biraz da teknik konulara aşina olanlara aşağıda ismi verilen tebliği okumalarını öneririm. “EV TİPİ BUZDOLAPLARI, DERİN DONDURUCULAR, BUZDOLABI DERİN DONDURUCULAR VE BUNLARIN BİLEŞİMLERİNİN ENERJİ ETİKETLEMESİNE İLİŞKİN TEBLİĞ, R.Gazete Tarihi: 24/3/2002 Sayısı: 24705 ”.
Eski buzdolaplarımız, eğer ki 2002 yılı öncesi ise bu tür sınıflandırmalara dikkat edilmediği için enerji tüketimleri cinsine ve büyüklüğüne göre değişmekle birlikte 816 kWh/yıl mertebelerinde elektrik tüketimleri mevcuttur. Bu tür bir buzdolabının A sınıfı olanı 450 kWh/yıl’dan daha az elektrik enerjisi tüketir. Günümüz teknolojileri ile A++ tipi buzdolapları da üretilmektedir, bunların yıllık tüketimleri ise 135 kWh/yıl mertebesindedir. Eski bir buzdolabının A sınıfı bir buzdolabı ile değiştirilmesi durumundaki tasarruf 366 kWh/yıl mertebesinde olup, bugünkü elektrik fiyatları ile evlerde gerçekleştirilecek tasarruf 61 TL/yıl mertebelerindedir. A++ buzdolabı kullanımı durumunda bu tasarruf 113 TL/yıl mertebelerindedir.
Çarpıcı bir slogan konunun önemini vurguluyor, “Ülkemizdeki tüm buzdolapları A+ dolaplarla değiştirilse, Keban barajının yıllık elektrik enerjisi üretimi mertebelerinde enerji tasarrufu sağlanabilir”.
Tabii ki bu belirtilenler normal kullanımlar için tüketimleri göstermekte, yanlış kullanımların ve seçimlerin elektrik tüketimlerini artıracağı da açıktır. Nedir bu yanlışlıklar?
Eski bir buzdolabının bozulmasını beklemek yerine, değiştirmekle bir çok sıkıntı ve fazla elektrik maliyeti ödemelerinden kurtulmak mümkündür. Çünkü yeni bir buzdolabı özellikle enerji etiketi sınıfı yüksek bir tip seçilirse, 8-10 yaşında olandan çok daha az enerji tüketecektir.
Yeni bir buzdolabı alınacağı zaman, istenilen özelliklerin iyi belirlenmesi ve bu ihtiyaca uygun ölçülerde ve mutfağa en iyi uyabilecek model araştırılmalı ve “en az elektrik tüketen” buzdolabı seçilmelidir.
Geniş buzdolapları küçük olanlardan daha fazla enerji kullanacağı için yalnızca ihtiyaç olan kadar büyüklükte bir buzdolabı seçilmelidir.
Bir veya iki kapılı buzdolapları, daha uzun soğutma boruları ve daha kapasiteli kompresörlere ihtiyaç olacağından birden fazla kapılı modeller genellikle daha fazla enerji kullanımı anlamına gelirler.
Üst ve alt derin dondurucular, üst ve alt tasarımlı olan modeller, yan yana olanlardan daha verimlidirler. Bunun nedeni yalıtılacak yüzey alanının daha az olmasıdır, dolayısıyla ısı kazançlarının daha az olmasıdır.
Otomatik defrostu el ile ayarlı buzdolapları verimlidir, fakat 5-6 mm kalınlığında buzun oluşması verimin azalması için yeterlidir. Bu nedenle otomatik defrostlar daha iyidir. Eğer otomatik veya yarı otomatik model seçilecekse, sıcak gazlı olan tercih edilmelidir. Verimi daha yüksek olacaktır.
Anti-yoğuşma sistemli (sıcak borulu) bir model seçilirse buzdolabının cidarlarında terleme olmayacaktır.
Buzdolabının tasarımından kaynaklanan tüketime ilaveten, aletin kullanılış biçimi de elektrik tüketimini etkiler. Bu nedenle kullanıcının dikkat etmesi gereken noktalar şöyle sıralanabilir;
Enerji Tasarruf Noktaları:
1. Koruyucu Bakım: Buzdolaplarının verimli kullanılmasında düzenli bakım esastır. Düzenli bakım programı sistemin verimliliğini arttıracak ve buzdolaplarının ömrünü uzatacaktır. örneğin, serpantinler aylık olarak metalik olmayan bir fırça ile temizlenmeli, otomatik defrost yılda bir servis elemanına ayarlatılmalı ve kapıların açık pozisyondan otomatik olarak kapanması için seviye ayarı yapılmalıdır.
2. Hava alacak şekilde yerleştirilmeli: Serpantinli buzdolaplarının arkasında duvar ile en az 10 cm mesafe olmalıdır. Buzdolabının etrafı toz ve hava sirkülasyonunu etkileyici diğer maddelerden uzak tutulmalıdır. Hava ne kadar rahat dolaşabilirse, serpantinler de ısıyı o kadar iyi yayacaktır.
3. Buzdolapları ısı kaynaklarından uzak tutulmalı, direkt güneş ışınımı alan bölgelere, soba veya radyatör yakınlarına konulmamalıdır. Fırın ve diğer ısı kaynaklarından gelen sıcak hava, buzdolabınızın serin kalmak için daha çok çalışmasına neden olacaktır.
4. Fazla paket malzemeleri kaldırılmalıdır: Koruyucuların kalınlığı arttıkça, buzdolabı içindekileri soğutabilmek için daha çok çalışacaktır. Buzdolabına koymadan önce, gıdaların fazla olan paketleri çıkarılmalıdır. İnce plastik filmlerin paketlemede kullanılması daha iyi olacaktır.
5. Buzdolabındaki derin dondurucudan çıkaracağınız donmuş bir malzemeyi bir gün önceden alarak buzdolabınıza koyunuz ve orada çözülmeye bırakınız, dolayısıyla dolabın soğutulması için gereken bir kısım enerji bu donmuş malzemeden sağlanacağı için, buzdolabınızın daha az enerji harcamasını sağlamış olursunuz.Yani buzluktaki malzemeyi doğrudan açığa koyarak gereksiz enerji kaybına neden olmayınız.
6. Buzdolabınızdaki buz kalınlığının 5-6 mm’ yi geçmemesine dikkat ediniz
7. Buzdolabının kapağını mümkün olduğu kadar az açınız veya uzun süre açık tutmayınız.
Buzdolabının dondurucu ve gövde kapısının açılıp kapanması esnasında önemli ölçüde soğuk hava kayıpları olur. Bu yüzden kapıları mümkün olduğu kadar az açık tutmaya özen gösterilmelidir.
8. Buzdolabına sıcak malzeme koymayınız. Aksi halde buzdolabı bu ısıyı uzaklaştırmak için daha uzun süre çalışacak ve daha fazla enerji tüketecektir.
9.Sıvı yiyeceklerin üzeri kapatılmalıdır. Aksi halde dolabın içindeki nem oranını arttırarak kompresörün daha fazla çalışmasına ve elektrik tüketiminin artmasına neden olur.
10. Buzdolaplarının kapı içi manyetik bantların yapışma yüzeyleri ile birlikte ayda bir kez temizlenip kurutularak pudralanması ömürlerini arttırır.
11.Yiyeceklerin ve yemeklerin kapalı olmasına dikkat edilmelidir.
12.No-frost buzdolaplarının enerji tüketimi diğerlerine göre 2 kat fazladır.
13.Buzdolabının etrafı hava sirkülasyonunu etkileyici diğer maddelerden uzak tutulmalıdır.
14.Buzdolabındaki derin dondurucudan çıkaracağınız donmuş bir malzemeyi bir gün önceden alarak buzdolabınıza koyunuz ve orada çözülmeye bırakınız, dolayısıyla dolaba soğukluk vereceği için buzdolabınızın daha az enerji harcamasını sağlamış olursunuz. Yani buzluktaki malzemeyi doğrudan açığa koyarak enerji kaybına sebep olmayınız.
15.Buzdolabının kapağını mümkün olduğu kadar az açınız veya uzun süre açık tutmayınız.Buzdolabının dondurucu ve gövde kapısının açılıp kapanması esnasında önemli ölçüde soğuk hava kayıpları ve sıcak mutfak havası girişleri olur. Bu nedenle kapıların olabildiğince az açık tutmaya özen gösterilmesi gerekir.
Öte yandan bu kullanımların yaygınlaşması isteniyor ise, tasarruflu buzdolaplarının kullanımları da değişik teşviklerle (vergi, fiyat v.b.) özendirilmelidir.
Evet bizlere de görev düşüyor, bir şey yapmalı, hatta bir şeyler yapmalı… Küçük tasarruflar yeterince büyüktür.
Kulaklarda Moğolların şarkısı,
“bir şey yapmalı
hey bir şey yapmalı
hey bir şey yapmalı
hey”. ▀
12 Mart 2009
|