Köy Enstitüleri 70 yaşında -1

Yaşatılabilseydi, Köy Enstitüleri bugün yetmiş yaşında olacaktı. Ne yazık ki, Türk insanının uyanmasını istemeyen güçler, erken uyandılar ve bu okulları kapattılar. Bu sözüme elbette herkes katılmayacak. Halikarnas Balıkçısı adıyla ünlü yazarımızın güzel bir söylemi vardır. Der ki, “İLGİLİLER BİLGİSİZ, BİLGİLİLER İLGİSİZ.”

Bu sözü bir yere yazın. Bizim bir türlü ileri gidemeyişimizin anahtarıdır bu söz. Köy Enstitüleri konusuyla uzaktan yakından ilgilenenlerin hemen hepsi bilgisiz.. Ne hayatlarında bir tek gün bir Köy Enstitüsü’ne gitmişler. Ne Köy Enstitüsü okumuş bir kimseyle içli dışlı olmuşlar. Ne bu konuda bir tek satır yazı okumuşlardır.
“Vallaaa kardaşım, öyle diyalaaa..” ile yetinen bir toplum bireyleriyiz. Ben Hasanoğlan Köy Enstitüsü’nde okurken köyde bir yakın akrabam vardı. Ben şiir yazardım ve o bana sürekli, “İyisin, hoşsun da, bir de şu şiirle uğraşmasan..” derdi.  Niçinmiş? Komünist Şair Nazım Hikmet’in adı o yıllarda pek öndeydi.
Nazım komünist ya, benim dayı şair olmak için komünist olunur, sanıyordu. Mehmet Akif Ersoy’u işitmeyince, Necip Fazıl Kısakürek’ten haberi olmayınca kişinin bu konuda sağlıklı düşünmesini nasıl bekleyebiliriz?

Köy Enstitülerinin kurulduğu yıllarda Türk köylüsü hangi noktadaydı.
Ay tutulunca köyde gece sabaha kadar teneke çalan, “ay” ı tutanların elinden kurtarmak için gökyüzüne kurşun sıkan, Ramazan günlerinde oruç tutmayanları köy odasına çağırıp dayak atan, köye kılığı düzgün biri yaklaşınca onu “Sirkat Memuru” sanıp kucağında keçisiyle köy ardına doğru kaçarak saklanan, köye ormancı gelince o gece sabaha kadar ev ev dolaşıp topladıkları parayı ormancıya teslim eden, eşiğe oturma günahtır, gelin isen kayınların yatıncaya kadar sen oda kapısının iç yanında ayakta dur, yoksa ayıptır...

Saymakla bitecek gibi değil.. Kısaca, akıl ve izan çizgisinin tamamıyla dışında idik.
Türkiye’yi bu karanlıktan kurtarmak isteyenler çare aradılar. Şehirlinin çocuğu köye gitmiyor. Bu gün de öyle değil mi? Analarının yalısı dibinde askelik ediyorlar. Doktor çıkmışlarsa, büyüdükleri mahallenin dışında bir kasabaya gitmiyorlar.
Hal böyle olunca çare nedir? Köyün çocuğunu alacaksın, okutup kafasının içini aydınlatacaksın.. Sonra köye anasının, dedesinin kucağına “öğretmen” diye geri yollayacaksın. Bir köyün orta yerine koskoca bir kandil asmışsın gibi.. Bu kandil köyü çocuklar aracılığıyla aydınlatacak.. Başlangıçta öyle de oldu. Köylerde Köy Enstitüsü çıkışlı öğretmenler büyük kabul gördüler. Köylüler kimi gerçekleri öğrenmeye başladılar.

Ben şunu iddia edebilirim. Köy Enstitüsü çıkışlı öğretmenlerden ve sağlık memurlarından yakınan, onlardan zarar gördüğünü öne süren, onlardan ışık almadığını düşünen bir tek köylü yoktur, olamaz. Kimi kişisel çekişmeler, ya da yanlış değerlendirmeler dışında elbet.. Ben de köyde öğretmendim. Ben ekmek tahtası, diyorum. Arkadaş bunu bayram haftası diye anlıyor.. Bunun önüne zaten geçilemez.
Buna benzer felaket her meslekte, her ortamda, herkesin başına gelir.
 
Köylünün aydınlanması demek, köylünün sırtından geçinenlerin güç durumlara sürüklenmesi demek olmaz mı? Mahmut Makal adında bir öğretmen “Bizim Köy” adında bir kitap yazdı. Mahmut Makal’ın kitabını okuyun. Her satırı bu gün bile pek çok köyümüzde yaşanan gerçekleri içeriyor. Bir tek satırı yalan ve yanlış değil.
Mahmut Makal’ı hapse attılar. “Bunları sen nasıl yazarsın? Niye yazarsın?”
O koşulları düzeltmek yerine, o koşulları söyleyenleri hapse atmak..

Köy Enstitüleri’nin elitler için, bir başka deyişle yukarıdakiler için tehlikeli elemanlar (!) yetiştirdiğinin farkına vardıklarında ne yaptılar? Bu okullara kara çalmaya yöneldiler. Bu Türkiye’yi yönetenlerin taktiğidir. Bir işletmeyi elden çıkarmak mı istiyorlar? Önce onu zarar eder hale getirirler. Sonra da “Bakın millete yük oluyor, satalım bari,” der dostlarına peşkeş çekerler. “Balıkesir kâğıt” tek örnek değil.
Ve Köy Enstitülerine bir kara çalmanın yolunu aramaya koyuldular.

(Bu yazı devam edecek)

Zeynel KOZANOĞLU